Wat is een torus?

Een torus is een bolle, ongeveer halfronde lijst die rond een bouwdeel loopt, meestal aan de voet (basis) van een zuil of pilaster. Het woord komt uit het Latijn en betekent zoiets als kussen of bolling. In doorsnede lijkt een torus op een dikke, liggende ring: hij steekt naar buiten en vangt daardoor licht en schaduw.

Vorm en herkenning

• Groot en bol: een torus is duidelijk groter dan een kraal (astragaal), die ook halfrond is maar veel dunner.
• In combinatie met een holle lijst: in de klassieke zuilbasis wordt een torus vaak gecombineerd met een scotia (trochilus), een diepe holle lijst. Die afwisseling van bol en hol geeft het kenmerkende schaduwspel.
• Attische basis: de bekendste toepassing is de attische basis: een onderste grote torus, daarboven een scotia en daarop een kleinere torus. Deze basis zie je bij Ionische en Korinthische zuilen en in veel classicistische gebouwen.
• Toscaanse basis: bij de eenvoudige Toscaanse orde staat de schacht vaak op een enkele torus boven een plint.

Toepassing

• Basementen van zuilen, pilasters en halfzuilen in natuursteen, hout of pleisterwerk.
• Lijstwerk langs plinten, sokkels en gevelbanden.
• In interieurs: houten plinten, schoorsteenmantels en deurlijsten met een torusprofiel.

Tips bij onderhoud en restauratie

• Een torus aan de voet van een zuil buiten krijgt veel opspattend water. Controleer op afschilferen, vorstschade en losse delen.
• Bij aanvullen van beschadigd natuursteen: laat het profiel opmeten met een mal, zodat het nieuwe deel exact aansluit.
• Bij houten lijsten met een torusprofiel: een schaafbeitel of profielfrees met de juiste radius bespaart veel schuurwerk.

Gerelateerde termen

• Basis
• Basement
• Zuil
• Kraal
• Hollijst
• Plint

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.