Wat is een trapgevel?

Een trapgevel is een topgevel waarvan de schuine zijden niet recht maar in treden oplopen naar de top. De gevel steekt boven het dakvlak uit en vormt aan beide kanten een soort trap. In Nederland en Vlaanderen was de trapgevel vooral in de late middeleeuwen en de zestiende en vroege zeventiende eeuw een geliefde gevelvorm, onder meer bij grachtenpanden, raadhuizen, waaggebouwen en boerderijen. Ook in de Noord-Duitse en Baltische baksteenbouw en in Schotland komt hij veel voor.

Kenmerken

• De gevel is hoger dan het dak erachter: de treden steken uit boven de dakvlakken.
• Elke trede heeft een horizontaal bovenvlak en een verticale zijkant.
• Het aantal treden varieert; de top wordt vaak afgesloten met een pinakel, een hoger topstuk of een schoorsteen.
• De treden zijn afgedekt met natuursteen, een rollaag van baksteen of later met lood of zink.
• Vanaf de zeventiende eeuw werd de trapgevel in Holland steeds vaker vervangen door de halsgevel en de klokgevel, en later door de lijstgevel.

Aandachtspunten bij onderhoud

Een trapgevel is mooi, maar kwetsbaar. Elke trede is een klein horizontaal vlak dat regen, sneeuw en vorst opvangt.

• Afdekking: controleer of de dekstenen of rollagen goed vastzitten en of het water naar buiten afloopt. Losse of gescheurde afdekkingen laten water in het metselwerk lopen.
• Voegen: open voegen op en rond de treden zijn de belangrijkste lekoorzaak. Herstel ze met een mortel die past bij het oude metselwerk, bij historische panden vaak een kalkmortel.
• Aansluiting met het dak: waar de gevel boven het dak uitsteekt, is een goede aansluiting met lood of zink nodig. Lekkage bij de muurplaat begint vaak hier.
• Stabiliteit: de bovenkant van de gevel staat vrij en vangt veel wind. Scheuren of een uitbuikende top moeten worden beoordeeld; vaak zijn gevelankers aanwezig of nodig.
• Monument: veel trapgevels zijn beschermd. Overleg herstel altijd eerst met de gemeente.

Gerelateerde termen

• Gevel
• Halsgevel
• Klokgevel
• Lijstgevel
• Rollaag
• Gevelankerstang

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.