Wat is een tromp?

Een tromp (ook trompe) is een klein steungewelf in de bovenhoek van een vierkante ruimte, dat de hoek overbrugt zodat er een achthoekige of ronde basis ontstaat waarop een koepel kan rusten. Vaak heeft een tromp de vorm van een nis of halve kegel die zich naar voren opent; soms is het een boogje over de hoek, of een reeks bakstenen die laag voor laag uitkragen. In het Engels heet dit een squinch.

Hoe het werkt

Een koepel is rond, een ruimte meestal vierkant. In elk van de vier hoeken plaats je een tromp. Daarmee worden de vier hoeken afgesneden en verandert het vierkant in een achthoek. Op die achthoek kun je een achtzijdige koepel bouwen, of eerst een korte overgang naar een cirkel maken voor een ronde koepel of een koepeltrommel.

Verschil met een pendentief

Beide lossen hetzelfde probleem op, maar anders:

• Een tromp overbrugt de hoek met een nis of boogje en levert een achthoek op.
• Een pendentief is een driehoekig, bolvormig gekromd vlak dat doorloopt tot een volledige cirkel. Dat geeft een vloeiender overgang en is geschikter voor grote koepels.

Toepassingen en voorbeelden

• Perzische architectuur: het paleis van Ardashir bij Firuzabad (Iran) geldt als vroegst bewaarde voorbeeld van trompen onder een koepel.
• Romaanse kerken: koepels boven de viering op trompen, zoals in de Notre-Dame-du-Port in Clermont-Ferrand.
• Byzantijnse en Armeense kerken, vooral bij koepels met een kleinere diameter.
• Islamitische architectuur, waar trompen vaak gevuld zijn met muqarnas (stalactietwerk).

Tips voor de praktijk

• Herkennen: kijk in de hoeken onder een koepel. Zie je een nis of boogje dat een achthoek vormt, dan gaat het om een tromp; een glad, driehoekig gebold vlak is een pendentief.
• Restauratie: scheuren in trompen kunnen wijzen op beweging van de koepel of muren. Laat dat door een constructeur met ervaring in historisch metselwerk beoordelen.
• Niet verwarren: een tromp in het loodgieterswerk is het verwijde einde van een buis (zie optrompen).

Gerelateerde termen

• Pendentief
• Koepel
• Koepeltrommel
• Muqarna
• Uitkraging
• Gordelboog

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.