Wat is een tuitgevel?

Een tuitgevel is een strakke puntgevel met rechte, schuin oplopende zijden, die onderaan links en rechts op twee korte horizontale schouders begint en bovenaan eindigt in een smal, rechthoekig stuk: de hals of het tuitstuk. Die rechthoekige top geeft de gevel de vorm van een tuit, vandaar de naam. Het type komt veel voor in historische Nederlandse binnensteden, onder meer langs de Amsterdamse grachten.

Kenmerken

• Schouders: korte horizontale stukken aan de voet van de schuine zijden.
• Schuine zijden: recht en strak, zonder trappen of krullen.
• Hals of tuitstuk: een smal, rechthoekig bovenstuk, vaak met een hijsbalk of venster.
• Afwerking: meestal met een rollaag op de schuine kanten, soms met vlechtingen. Die maken de rand steviger en minder kwetsbaar voor regen en vorst.
• Dak: het pannendak ligt doorgaans iets lager dan de rollaag, zodat de gevel als een scherm boven het dak uitsteekt.

Herkomst

Veel trapgevels hadden het zwaar te verduren: elke trede is een horizontaal vlak waarop water blijft staan en in het metselwerk trekt. Volgens de Bouwkundige Kennisbank van Joost de Vree zijn veel verweerde trapgevels later als tuitgevel herbouwd, omdat die vorm minder kwetsbaar is. Een verwante variant is de schoudergevel: een tuitgevel (soms een puntgevel) met een extra, meer horizontaal element in de schuine zijden, waardoor de gevel lijkt op een figuur met lage schouders.

Toepassing

• Smalle grachten- en stadspanden met de nok haaks op de straat.
• Pakhuizen, waar het tuitstuk ruimte bood voor een hijsbalk en zolderluik.
• Restauratie en reconstructie van historische gevelwanden.

Tips voor de praktijk

• Controleer de rollaag: losse of gescheurde koppen laten water direct in de gevel. Herstel ze met een mortel die past bij het oude metselwerk; te harde cementmortel geeft schade aan zachte steen.
• Let op de aansluiting met het dak: waar het dak tegen de gevel ligt, is goed lood- of zinkwerk essentieel.
• Monument? Veel tuitgevels staan op een monumentenlijst. Overleg dan vooraf met de gemeente over herstel.

Gerelateerde termen

• Puntgevel
• Trapgevel
• Halsgevel
• Klokgevel
• Rollaag
• Vlechting

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.