Wat is een uilenbord?

Een uilenbord is een driehoekig bord met een rond gat erin, dat in de top van een dak wordt geplaatst, op de plek waar de nok en de hoekkepers samenkomen. Het komt vooral voor bij rieten daken van boerderijen in Friesland, Groningen, Drenthe en Twente. Het gat heet het uilengat: het dient als vlieggat voor uilen, meestal kerkuilen of steenuilen. In het Fries heet het ûleboerd, in het Gronings oelbred.

Functie

• Toegang voor uilen: een boer was blij met uilen op zolder, want ze houden muizen en ratten in toom. Via het uilengat konden ze in en uit vliegen.
• Bescherming van de vorst: het bord dekt het kwetsbare uiteinde van de nok af, zodat regen en wind niet in het riet en de nokconstructie kunnen slaan.
• Ventilatie en licht: het gat laat wat lucht en licht door in de nok. Soms wordt in plaats van een open gat een raampje gebruikt, voor meer licht op zolder.

Vorm en versiering

In het midden staat vaak een rechtopstaand balkje, de makelaar. Daartegen rusten in Friesland meestal twee uitgezaagde zwanenhalzen. Elke streek heeft zijn eigen motieven: zwanen, een kelkje, tarwearen of een harpje. Uilenborden zijn meestal van hout, soms met houtsnijwerk; tegenwoordig ook van plaatmateriaal of volkunststof, dat minder onderhoud vraagt.

Toepassing

• Rieten daken met een schild of wolfseind, waar het bord de top tussen de dakvlakken afsluit.
• Restauratie van historische boerderijen, waarbij het streekeigen motief vaak bepalend is voor de uitstraling.

Tips en aandachtspunten

• Houd het gat open als je uilen wilt helpen. Gaas of een raampje houdt vogels buiten, maar dan verliest het bord zijn functie.
• Kopse kanten en snijwerk vangen water. Controleer verfwerk en naden regelmatig, want rot in het bord kan doorzetten naar de nokconstructie.
• Sluit goed aan op het riet: de aansluiting tussen bord en rietpakket moet waterdicht zijn. Laat dit bij vervanging door de rietdekker beoordelen.
• Monumenten: bij een monumentale boerderij kan vervanging door een ander model of materiaal vergunningplichtig zijn. Overleg vooraf met de gemeente.
• Natuurbescherming: uilen zijn beschermde dieren. Werk je aan een bord waar uilen broeden, plan dat dan buiten het broedseizoen.

Gerelateerde termen

• Rietvorst
• Gevelmakelaar
• Makelaar
• Hoekkeper
• Rietdekken
• Boerderij

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.