Wat is een vaart?

Een vaart is een gegraven watergang die bevaarbaar is of was en die tegelijk een rol speelt in de waterhuishouding van de omliggende polders. Een vaart is daarmee een tocht (een grotere afwateringsloot) die ook voor scheepvaart te gebruiken is. Veel vaarten dienden vroeger voor het vervoer van turf, groente, fruit of passagiers en worden nu vooral nog voor afwatering en recreatie gebruikt.

Soorten vaarten

• Ringvaart: een vaart rond een drooggemaakte polder. Het water dat uit de polder wordt gemalen, komt in de ringvaart terecht en wordt verder afgevoerd. Bekend voorbeeld is de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder. Soms heet een kleinere ringvaart ‘ringsloot’.
• Trekvaart: in de zeventiende eeuw aangelegd of aangepast voor passagiersvervoer met de trekschuit, een boot die vanaf het jaagpad door een paard werd voortgetrokken. Daardoor liggen trekvaarten vaak opvallend recht.
• Turfvaart: een gegraven kanaal in een veengebied, om het veen te ontwateren en de turf af te voeren. Regionaal heet zo’n zijkanaal ook wijk, mond of deep, zoals in de Veenkoloniën.
• Opvaart: een verbindingswater tussen een boerderij en de doorgaande vaarweg.

Toepassing

In het landschap herken je vaarten aan hun breedte en rechte loop, vaak met een weg of dijk ernaast. Omdat de vaart niet meer overal voor vrachtvervoer nodig is, hebben veel huizen langs een vaart een eigen bruggetje of dam naar de weg aan de overkant. In plaatsnamen en straatnamen leeft het woord voort, denk aan namen die eindigen op ‘-vaart’.

Tips en aandachtspunten

• Waterschap eerst: een vaart valt bijna altijd onder het beheer van het waterschap. Voor een brug, steiger, beschoeiing of bouwen binnen de beschermingszone langs de oever heb je meestal toestemming nodig op grond van de waterschapsverordening (voorheen de keur). Vraag dit vroeg na.
• Onderhoudsstrook: vaak moet een strook langs de oever vrij blijven voor baggeren en maaien. Plaats daar geen schuur of vaste schutting zonder toestemming.
• Fundering en grondwater: in polders staat het grondwater hoog en is de bodem vaak slap. Houd rekening met zetting en laat funderingsadvies geven.
• Eigendom en onderhoud: check wie verantwoordelijk is voor beschoeiing en bruggetjes; dat is niet altijd het waterschap.

Gerelateerde termen

• Polder
• Beschoeiing
• Boezem
• Gemaal
• Sluis
• Gracht

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.