Wat is een velum?
Een velum, ook velarium genoemd, is een groot zeil of doek dat in de Romeinse tijd boven de tribunes van een amfitheater of theater werd gespannen om het publiek tegen de zon te beschermen. Het woord is Latijn voor zeil, gordijn of doek; het meervoud is vela. Het beroemdste voorbeeld is het velarium van het Colosseum in Rome.
Hoe het werkte
Bovenaan de buitenmuur stonden houten masten in speciale openingen en steunconsoles. Via touwen en katrollen werd het doek vanaf die masten over een deel van de tribunes getrokken. Het midden bleef open, zodat licht en lucht binnenkwamen. Hoe het systeem precies werkte, is niet in alle details bekend. Aangenomen wordt dat matrozen van de keizerlijke vloot bij Misenum het velarium van het Colosseum bedienden: zij hadden de ervaring met zeilen en tuigage.
Het zeil werd niet altijd gebruikt. In Pompeji zijn aankondigingen van spelen gevonden met de belofte “vela erunt”: er zullen zonnezeilen zijn. Ook een fresco van de rellen in het amfitheater van Pompeji toont een zonnezeil.
Waar je de sporen nog ziet
- Colosseum, Rome: steunconsoles en openingen voor de masten in de bovenste ring van de gevel.
- Arena van Nîmes: bewaarde mastvoorzieningen.
- Amfitheater van Pula: eveneens resten van de mastbevestiging.
Let bij het Colosseum op de uitkragende consoles in de bovenste ring van de buitengevel: daarop rustten de masten.
Latere betekenis
Tot in het begin van de twintigste eeuw werd velarium ook gebruikt voor een horizontaal gespannen doek onder een glazen daklicht of boven een straat of plein, vaak versierd voor een feestelijke gelegenheid. Het moderne schaduwdoek boven een terras werkt volgens hetzelfde principe: een gespannen doek dat schaduw geeft maar lucht doorlaat.
Niet verwarren met
Vellum (met dubbele l) is fijn perkament van kalfs- of lamsvel en heeft niets met zonwering te maken.
Gerelateerde termen
- Amfitheater
- Romeinse bouwkunst
- Luifel
- Markies
- Forum
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
