Wat is een vlotmerk?

Een vlotmerk is een merkteken dat in het hout werd gekrast of gehakt terwijl het in een vlot over het water werd vervoerd. Het merk gaf aan van wie het hout was. Het is een variant op het telmerk, het teken waarmee timmerlieden de onderdelen van een constructie nummerden. In oude kapconstructies en balklagen zijn vlotmerken soms nog te herkennen.

Achtergrond

Bouwhout werd eeuwenlang over rivieren vervoerd. Stammen werden samengebonden tot vlotten, die met de stroom meedreven. Zo kwam onder meer naaldhout en eiken uit Duitse bosgebieden via de Rijn naar Nederland, waar Dordrecht een belangrijke houtmarkt was. Op zo’n vlot lag hout van verschillende eigenaren. Met een vlotmerk kon iedere partij na aankomst zijn eigen stammen terugvinden.

Vlotgaten en vlotpluggen

Om de stammen aan elkaar te koppelen werd in elke stam en in een dwarshout een gat gemaakt. Daarin werden gedraaide twijgen of touw gestoken en vastgeklemd met een ingeslagen houten plug, de vlotplug. In oude balken zie je daarvan soms nog een plug, die op een deuvel lijkt, of alleen het lege vlotgat.

Waarom is het interessant?

• Bouwhistorie: een vlotmerk of vlotgat vertelt dat het hout over water is aangevoerd. In combinatie met dendrochronologie kan dat iets zeggen over herkomst en datering.
• Hergebruik herkennen: een vlotgat op een vreemde plek is normaal en hoeft geen teken van een vroegere verbinding of hergebruik te zijn.
• Restauratie: bewaar en documenteer zulke sporen. Vul een vlotgat niet zonder reden; het is geen gebrek.

Tips bij onderzoek van oude balken

• Bekijk de balken met strijklicht (een zaklamp schuin over het oppervlak); ingekraste tekens worden dan veel beter zichtbaar.
• Fotografeer elk merk met een maatstok ernaast en noteer de positie in de constructie.
• Onderscheid vlotmerken van telmerken: telmerken staan meestal bij een verbinding en komen in paren voor op beide onderdelen.

Gerelateerde termen

• Merkteken
• Dendrochronologie
• Deuvel
• Balkhout
• Houtverbindingen
• Kapspant

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.