Wat is een werfkelder?
Een werfkelder is een kelder die onder de straat langs een gracht ligt en aan de waterkant uitkomt op een werf, een lage kade vlak boven het water. Het bekendste voorbeeld zijn de werfkelders langs de Oudegracht en Nieuwegracht in Utrecht. Daar ligt de straat hoog, met de kelders eronder, en de werf laag langs het water.
Geschiedenis
Volgens de gemeente Utrecht werd al in de twaalfde eeuw, kort na het graven van de Oudegracht, begonnen met de bouw van de eerste kelders. Koopwaar kon per schip worden aangevoerd, over de werf naar binnen worden gebracht en in de kelder worden opgeslagen. De kelders stonden in verbinding met de huizen aan de straat. De werven en grachten vallen nu onder het rijksmonument ‘Stadsbinnengrachten en werven’.
Constructie
- De kelders zijn meestal overwelfd met bakstenen tongewelven, waarop de straat rust.
- Aan de waterkant vormen de gevel van de kelder en de kademuur samen de grens met de werf.
- Omdat het verkeer boven op de gewelven rijdt, zijn de kelders gevoelig voor belasting, trillingen en lekkage.
Gebruik nu
Vroeger dienden de kelders vooral als opslag. Tegenwoordig zijn ze in gebruik als horeca, werkplaats, atelier of opslag, en een deel als woning.
Eigendom en herstel
De kademuren en het onderliggende metselwerk zijn in Utrecht van de gemeente, de kelders en panden meestal van particulieren en bedrijven. Veel kelders en kademuren zijn aan herstel toe. De gemeente werkt aan een meerjarig programma om werven en werfkelders stap voor stap te herstellen.
Aandachtspunten voor eigenaren en gebruikers
- Vocht: lekkende gewelven en kademuren zijn het grootste probleem. Laat de oorzaak onderzoeken voordat je afwerkt of isoleert.
- Niet zomaar afsluiten: een dampdichte afwerking op oud metselwerk kan vocht opsluiten. Kies dampopen materialen of laat advies geven.
- Vergunning: alle werkzaamheden aan constructie, gevel of gewelf vragen vanwege de monumentale status om overleg met de gemeente.
- Belasting: plaats geen zware installaties of opslag zonder berekening van de draagkracht van de gewelven.
Gerelateerde termen
- Kelder
- Gracht
- Tongewelf
- Afzinkkelder
- Monument
- Restauratie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
