Wat is een zonnerad?
Een zonnerad, ook zonnewiel genoemd, is een rond, wielvormig symbool dat de zon voorstelt. Het bestaat meestal uit een cirkel met spaken, stralen of een ster erin. Het symbool is al heel oud en werd in veel culturen gebruikt als teken van leven, licht, vruchtbaarheid en de terugkeer van de seizoenen.
Waar kom je het tegen?
In de bouwkunde kom je het zonnerad vooral tegen als gevelversiering op oude boerderijen en schuren:
- In het uilenbord: de houten plank in de top van de topgevel heeft vaak een rond gat of uitgezaagd figuur in de vorm van een zon of rad.
- Als gevelteken: een rond, uitgezaagd of gesneden ornament aan de voorkant van de gevel, soms in combinatie met andere tekens zoals een levensboom.
- In metselwerk en natuursteen: als ingemetseld figuur of uitgehakt reliëf.
Verwante vormen zijn het radvenster en het roosvenster in kerken, al hebben die vooral een christelijke betekenis.
Betekenis
Aan het zonnerad werd een beschermende en gelukbrengende werking toegekend. Op boerderijen stond het voor een goede oogst en voorspoed voor het bedrijf. Over de precieze herkomst en betekenis van afzonderlijke vormen bestaan veel uitleggingen die niet altijd goed te onderbouwen zijn. Het is daarom verstandig om voorzichtig te zijn met stellige uitspraken over de betekenis van een specifiek teken.
Tips bij restauratie
- Documenteer het origineel: maak foto’s en een maattekening voordat je iets verwijdert.
- Herstel in hetzelfde materiaal: een houten uilenbord vervang je bij voorkeur door eikenhout of een ander duurzaam hout, met dezelfde vorm en uitsparingen.
- Behandel het hout: zorg voor een goede verfopbouw en laat water niet in de uitgezaagde randen blijven staan.
- Monument? Bij een monumentale boerderij is voor het vervangen van gevelversiering vaak een vergunning nodig.
Gerelateerde termen
- Uilenbord
- Symboliek
- Radvenster
- Ornament
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
