Wat is faience?

Faience is een type aardewerk waarbij een poreuze, witgele scherf wordt bedekt met een tinhoudend wit glazuur en daaroverheen veelkleurig beschilderd. Faience is herkenbaar aan de levendige kleuren en glanzende afwerking en wordt veel gebruikt voor wandtegels, vloertegels en architectonisch sierwerk.

Oorsprong

Het woord faience komt van Faenza, de Italiaanse stad waar deze techniek vanaf de 15e eeuw bloeide. De techniek zelf is veel ouder en heeft Arabische en Perzische oorsprong.

Verspreiding van faience:

Productie

Het maken van faience kent diverse stappen:

1. Vorming — klei wordt gevormd op de draaischijf of in een mal
2. Eerste bakgang (biscuitbrand) — bij circa 950 °C wordt de scherf gehard
3. Glazuren — onderdompelen in tinglazuur (witte deklaag)
4. Beschilderen — met metaaloxide-pigmenten op het rauwe glazuur
5. Tweede bakgang (glansbrand) — bij 950–1000 °C smelt het glazuur en wordt het beeld vastgezet

Het schilderen vereist precisie: het glazuur is poreus en absorbeert de verf direct — corrigeren is bijna onmogelijk.

Toepassing in de bouw

Faience-elementen vinden we in architecturale context:

Tegels

• Wandtegels — keukens, badkamers, schouwen
• Vloertegels — kerken, kastelen, monumentale ruimtes
• Tableau’s — meervlakke afbeeldingen op een muur
• Plinttegels — afgewerkte randen onderaan de wand

Architectonisch sierwerk

• Schoorsteenmantels — decoratieve omlijsting
• Fontijnen — buitenversiering
• Gevelornamenten — friezen, panelen, randen
• Trappenhuizen — wand- en treedversiering

Bekende voorbeelden

• Park Güell (Barcelona) — Antoni Gaudí gebruikte gebroken faience-mozaïek (trencadís)
• Delftse Aardewerktegels — wand- en haardtegels van Delfts blauw
• Lissabon en Porto — straatgevels met azulejo (Portugese variant)
• Iznik (Turkije) — moskeeën in het Ottomaanse rijk

Onderhoud

Faience is gevoelig voor:

• Vocht achter de scherf — kan tot loslating leiden
• Vorstschade — bij buitentoepassing
• Schaafschade — glazuur is hard maar broos
• Kleine craquelures — fijne haarscheurtjes (geliefd, soms ook hinderlijk)

Restauratie van faience is vakwerk: passende kleuren matchen en de tinglazuurlaag exact reproduceren vergt jaren ervaring.

Verschil met aanverwante materialen

• Majolica — Italiaanse variant van faience
• Azulejo — Portugese en Spaanse keramische tegel
• Porselein — hardere, dichtere scherf, andere techniek
• Steengoed — niet poreus, gestookt op hogere temperatuur

Gerelateerde termen

• Glazuur
• Plavuis
• Mozaïek
• Azulejo
• Tegel

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.