Een gradierwerk is een groot bouwwerk waarin bundels doornstruiktakken zijn opgestapeld, waarover langzaam zout water (pekel) naar beneden druppelt. Door het grote verdampingsoppervlak verdampt onderweg een deel van het water, waardoor het zout in het achterblijvende water sterker geconcentreerd raakt.
Werking en oorsprong
Gradierwerken werden vanaf de late middeleeuwen gebouwd om zout te winnen uit zwakke pekelbronnen. De pekel wordt bovenin het bouwwerk verspreid en sijpelt door de takkenbundels naar beneden. Wind en zon zorgen voor verdamping; het zoutgehalte neemt zo toe voordat het water werd ingedampt tot zout. Zo bespaarde men brandstof.
De constructie bestaat uit een houten skelet, soms tientallen meters lang en meters hoog, gevuld met takken van sleedoorn (zwarte doorn).
Latere toepassing
Later kregen gradierwerken een tweede leven in kuuroorden. De verdampende pekel vormt namelijk een zoute, jodiumrijke nevel die als gezond voor de luchtwegen wordt beschouwd. Rond gradierwerken ontstonden zo wandelgalerijen en kuurparken.
Bouwkundige aandachtspunten
- Het houten skelet staat continu bloot aan zout water en vraagt duurzaam, bestendig hout
- De takkenbundels worden periodiek vervangen door aanslag en veroudering
- Het bouwwerk moet windbestendig zijn vanwege de grote, open gevels
Gerelateerde termen
- Hout
- Verdamping
- Historisch bouwwerk
- Oranjerie
- Kuurarchitectuur
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
