Een hijsbalk is de horizontale balk die boven in de geveltop uitsteekt en waaraan een katrol of haak hangt om goederen omhoog te hijsen. Hij is kenmerkend voor Nederlandse grachtenpanden en pakhuizen, waar de smalle en steile trappen ongeschikt waren voor zwaar transport.
Waarom een hijsbalk?
De gevels van oude stadspanden staan vaak licht voorover (op vlucht). Zo raken de gehesen goederen de gevel niet en glijden ze langs de muur omhoog naar het juiste hijsluik. De hijsbalk maakte het mogelijk om meubels, koopwaar en graan naar zolders en pakzolders te tillen.
Onderdelen
- Balk — steekt door of boven de gevel naar buiten
- Hijshaak of katrol — waaraan het touw of de ketting loopt
- Windas of hijsrad — voor de trekkracht op zwaardere lasten
- Hijsluik — de luikopening in de gevel waardoor de last naar binnen gaat
Toepassing
- Grachtenpanden — nog altijd in gebruik voor het naar binnen tillen van grote meubels
- Pakhuizen — voor het opslaan van handelswaar op de verdiepingen
- Herbestemming — bij verbouwing tot woningen blijft de hijsbalk vaak als sierelement bewaard
Bij verhuizingen in de binnenstad wordt vandaag de dag nog steeds gebruikgemaakt van de hijsbalk, al vaker in combinatie met een verhuislift.
Gerelateerde termen
- Hijsluik
- Hijsrad
- Op vlucht
- Pakhuis
- Geveltop
- Herbestemming
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
