Kistwerk is een zware muurconstructie die bestaat uit een gemetseld binnen- en buitenblad, waarbij de zeer dikke ruimte daartussen is gevuld met zand, stenen en puin. De twee gemetselde bladen vormen als het ware de wanden van een kist; de vulling geeft massa en daarmee stabiliteit.
Het is een van de oudste manieren om met beperkte middelen een zeer dikke muur te maken: het duurdere, zorgvuldig gemetselde werk zit alleen aan de buitenkant, terwijl het binnenwerk uit goedkoop, ter plaatse beschikbaar materiaal bestaat.
Opbouw
| Onderdeel | Functie |
|---|---|
| Buitenblad | Gemetseld, zichtbaar en weerbestendig |
| Binnenblad | Gemetseld, aan de binnenzijde |
| Vulling | Zand, stenen en puin; later ook met mortel gemengd voor meer samenhang |
| Ankerblokken | Dwars door de vulling geplaatste blokken die beide bladen verbinden |
De ankerblokken zijn constructief essentieel: zonder verbinding tussen de bladen kan de vulling de bladen naar buiten drukken. Latere uitvoeringen mengden de vulling met mortel, waardoor er meer een gietmuur ontstond die zelf ook kracht kan overdragen.
Waar je kistwerk aantreft
- Stadsmuren en vestingwerken — dikke muren waarbij massa belangrijker was dan een fijne afwerking; een Nederlands voorbeeld is de stadsmuur van Hardenberg
- Kerkbouw — onder andere in romaanse kerken, zoals de Sint-Martinuskerk in Bozum
- Romeinse bouwkunst — vergelijkbare technieken staan bekend als opus latericium en opus incertum, waarbij een schil van baksteen of onregelmatige steen om een kern van mortel en puin ligt
Aandachtspunten bij restauratie
- Nooit zomaar doorbreken — een sparing in het buitenblad kan de vulling laten uitlopen; de vulling is geen constructief bindend geheel
- Uitspoelen van de vulling — bij lekkages of stijgend vocht kan zand uit de kern wegspoelen, waardoor holten en zettingen ontstaan
- Injecteren met beleid — bij consolidatie wordt met kalkgebonden injectiemortels gewerkt; een te sterke cementmortel geeft spanningsverschillen en schade aan het oude werk
- Vocht kan niet weg — kistwerk is dik en droogt langzaam; damdichte afwerkingen aan binnen- of buitenzijde verergeren vochtproblemen doorgaans
- Altijd specialistisch laten beoordelen — bij monumenten geldt bovendien een vergunningplicht voor ingrepen aan het metselwerk
Gerelateerde termen
- Metselwerk
- Gewapend metselwerk
- Baksteen
- Bastaardmortel
- Spouwmuur
- Fundering
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
