Koudgevormd staal is staal dat bij omgevingstemperatuur in vorm is gebracht, zonder het eerst te verhitten. Het uitgangsmateriaal is meestal warmgewalst staal dat vervolgens koud verder wordt bewerkt. De aanduiding CF (cold formed) verwijst hiernaar.
De twee hoofdbewerkingen
- Koudwalsen — het staal gaat tussen walsen door met een steeds kleinere spleet, tot de gewenste dikte is bereikt. Zo worden zeer dunne plaatdiktes gehaald, tot ver onder een millimeter.
- Koudtrekken — het materiaal wordt door een matrijs getrokken en daarbij mechanisch in vorm gerekt. Dit wordt onder meer gebruikt voor buizen en staven met nauwe maattoleranties.
Daarnaast bestaat koudzetten of rolvormen: platen worden koud tot profielen gebogen, wat de gangbare productiewijze is voor dunwandige bouwprofielen.
Eigenschappen ten opzichte van warmgewalst staal
| Koudgevormd | Warmgewalst | |
|---|---|---|
| Oppervlak | Glad, blank, geen walshuid | Ruwer, met walshuid |
| Maattolerantie | Nauw | Ruimer |
| Sterkte en hardheid | Hoger door versteviging | Lager |
| Vervormbaarheid | Minder | Meer |
| Hoeken | Scherper mogelijk | Ronder |
Het belangrijkste effect is koudversteviging: door de plastische vervorming neemt de sterkte toe, maar de vervormbaarheid neemt af. Dat heeft een keerzijde die constructief telt: koudgevormd staal geeft minder waarschuwing vóór bezwijken. Waar warmgewalst staal eerst zichtbaar doorbuigt, kan koudgevormd materiaal veel abrupter falen. Buigen van reeds koudgetrokken materiaal wordt daarom afgeraden — de rek is er al grotendeels uit.
Toepassingen in de bouw
- Metal stud profielen voor niet-dragende binnenwanden en plafonds
- C- en Z-gordingen en wandregels in staalskeletbouw en bedrijfshallen
- Dakpanplaten, damwandprofielen en sandwichpanelen
- Kanaal-, kabelgoot- en montagesystemen
- Dunwandige buizen en kokers waar maatnauwkeurigheid telt
Aandachtspunten
- Buighoeken respecteren. Elke profielfabrikant geeft een minimale buigradius. Te scherp buigen scheurt het materiaal aan de buitenzijde.
- Corrosiebescherming. Dunwandig staal heeft weinig materiaal te verliezen. Een sendzimir-verzinking of een gelijkwaardige coating is bij vrijwel elke bouwtoepassing standaard; controleer of de gekozen klasse bij de omgeving past.
- Verbindingen zijn maatgevend. Bij dunne wanddiktes bezwijkt niet het profiel maar de verbinding: gatgleuf bij bouten, uittrekken van zelfborende schroeven. Reken die apart na.
- Lassen is lastig. De geringe wanddikte en de aanwezige coating maken lassen onpraktisch; schroef- en klinkverbindingen zijn de norm.
Gerelateerde termen
- Staal
- Bouwmetaal
- Gewalste ligger
- Elasticiteitsmodulus
- Breukrek
- Corrosie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
