Kwartiers gezaagd hout is hout dat zo uit de stam is gezaagd dat de jaarringen op de kopse kant vrijwel loodrecht op het brede vlak van de plank staan — in de praktijk een hoek van ongeveer 60 tot 90 graden. De naam komt van de zaagmethode: de stam wordt eerst in kwarten gedeeld en die kwarten worden vervolgens radiaal doorgezaagd. Andere namen zijn radiaal gezaagd, rift gezaagd en in het Engels quarter sawn.
Kwartiers versus dosse
| Kenmerk | Kwartiers (radiaal) | Dosse (tangentiaal) |
|---|---|---|
| Hoek jaarringen met plankvlak | Ongeveer 60-90° | Ongeveer 0-30° |
| Tekening op het vlak | Rechte, evenwijdige nerf | Vlammend, kathedraalpatroon |
| Werken in de breedte | Klein | Ongeveer tweemaal zo groot |
| Kromtrekken (schotelen) | Weinig | Duidelijk aanwezig |
| Rendement uit de stam | Laag, dus duurder | Hoog, dus goedkoper |
| Spiegels bij eiken | Zichtbaar | Niet of nauwelijks |
Hout krimpt en zwelt tangentiaal ongeveer twee keer zo sterk als radiaal. Dat is precies de reden dat kwartiers gezaagd hout vormvaster is: de grootste beweging valt bij dit hout in de dikte, niet in de breedte.
Toepassing
Kies kwartiers gezaagd waar maatvastheid of het uiterlijk doorslaggevend is:
- Buitenkozijnen en deuren — minder werken betekent minder klemmen, minder kieren en langer houdbare verflagen
- Vloerdelen — smallere naadopening bij wisselende luchtvochtigheid
- Meubel- en trappenwerk — rustige, rechte nerf
- Eiken interieurwerk — de spiegels (glanzende vlekken van de mergstralen) zijn juist bij kwartiers gezaagd eiken zichtbaar en worden als decoratief gewaardeerd
Praktische tips:
- Controleer de kopse kant — je ziet in één oogopslag hoe de jaarringen lopen; koop niet op basis van de handelsnaam alleen
- Reken op meerprijs — het zaagrendement is lager, dus kwartiers hout is duurder dan dosse uit dezelfde partij
- Combineer niet willekeurig — leg in één blad geen kwartiers en dosse delen door elkaar; ze bewegen verschillend
Gerelateerde termen
- Dosse gezaagd
- Jaarring
- Werken van hout
- Houtvochtgehalte
- Kopshout
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
