Latent-hydraulisch — letterlijk ‘verborgen waterbindend’ — is de aanduiding voor een stof die op zichzelf wel de aanleg heeft om met water te verharden, maar die niet uit zichzelf op gang komt. Er is een activator nodig, meestal een alkalische omgeving, voordat de reactie start.
Het klassieke voorbeeld is gegranuleerde hoogovenslak: het nevenproduct van de ruwijzerproductie, dat door zeer snel afkoelen met water een glasachtige structuur krijgt. Gemalen tot poeder bevat het de juiste calcium-, silicium-, aluminium- en magnesiumverbindingen, maar met water alleen gebeurt er praktisch niets.
Hoe de activering werkt
Zodra portlandcementklinker met water in contact komt, ontstaat calciumhydroxide en daarmee een hoge pH in het mengsel. Bij die hoge pH lost de glasachtige slak op en vormt hij dezelfde CSH-gel als het cement zelf — de lijm waaraan cementsteen zijn sterkte ontleent. In hoogovencement (in de Europese cementnorm de CEM III-groep) zit daarom altijd een deel portlandklinker: die dient als starter voor de slak. Ook calciumsulfaat en sterke alkaliën kunnen als activator dienen.
Verschil met een puzzolaan
Beide reageren pas met een activator, maar niet op dezelfde manier:
- Latent-hydraulisch (hoogovenslak): het materiaal kan zelf een bindmiddel vormen; de activator zet de reactie alleen in gang.
- Puzzolaan (vliegas, silica fume, tras, natuurlijke puzzolanen): reageert niet met water alleen, maar verbruikt calciumhydroxide om alsnog CSH-gel te vormen. Zonder die kalk gebeurt er niets.
Wat het betekent voor het werk
- Trager verhardingsverloop. Beton met veel slak wint langzamer sterkte, zeker bij lage temperatuur. Reken op langere ontkistingstermijnen en let extra op vorst in de eerste dagen.
- Minder hydratatiewarmte. Voordelig bij massieve doorsneden zoals funderingsplaten en kelderwanden, waar de warmte anders scheuren veroorzaakt.
- Beter bestand tegen sulfaten en chloriden. Daarom is hoogovencement in Nederland de gebruikelijke keuze voor funderingen, kelders en waterbouwkundig werk.
- Lichtere kleur en een lagere CO2-belasting dan puur portlandcement, omdat er minder klinker in zit. Slak en vliegas zijn de belangrijkste routes waarmee de betonsector zijn uitstoot verlaagt.
- Nabehandeling is geen luxe. Juist trager verhardend beton is gevoelig voor uitdrogen; houd het oppervlak minimaal enkele dagen vochtig of afgedekt.
Gerelateerde termen
- Hoogovencement
- Hoogovenslak en staalslak
- Cement
- Betonmortel
- Betonkwaliteit
- Aluminiumcement
- Betonkrimp
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
