Led-verlichting is verlichting op basis van de light-emitting diode: een halfgeleider die licht geeft zodra er stroom doorheen loopt. Anders dan bij een gloeilamp ontstaat het licht niet doordat een draadje wordt verhit, maar rechtstreeks in het halfgeleidermateriaal. Daardoor gaat er veel minder energie verloren als warmte.
Een ledlamp bestaat uit meer dan alleen de diode: er zit altijd een driver in die de netspanning omzet naar de juiste gelijkstroom, en een behuizing die de warmte afvoert. Die twee onderdelen bepalen in de praktijk vaak de levensduur, niet de led zelf.
Waar je op let bij het kiezen
- Lumen in plaats van watt. Het aantal lumen zegt hoeveel licht de lamp geeft; het aantal watt zegt alleen wat hij verbruikt. Kijk dus naar lumen wanneer je een oude lamp vervangt.
- Kleurtemperatuur in kelvin. Ruwweg: 2700 K warm wit (huiskamer, slaapkamer), 3000 K warm neutraal (badkamer, keuken), 4000 K neutraal wit (werkruimte, garage), 6500 K daglicht (werkplaats, technische ruimte). Voor woonruimtes werkt 2700–3000 K vrijwel altijd prettiger.
- Kleurweergave (Ra of CRI). Een waarde van 80 is gangbaar, 90 en hoger is beter voor keukens, badkamers en ruimtes waar kleur ertoe doet. Bij lage waarden ogen huid en hout dof.
- Stralingshoek. Een spot met een smalle bundel geeft accentlicht, een brede bundel algemeen licht. Twee lampen met hetzelfde aantal lumen kunnen een totaal verschillend resultaat geven.
- Dimbaarheid. Een lamp is alleen dimbaar als dat er expliciet op staat, én de dimmer moet geschikt zijn voor led. De combinatie van niet-passende dimmer en ledlamp is de meest voorkomende oorzaak van flikkeren en zoemen.
Energielabel en verbruik
Sinds september 2021 hebben lichtbronnen in de EU een energielabel op de schaal A tot en met G, met een strengere meetmethode dan het oude label. De klasse wordt bepaald door de lichtopbrengst per watt (lumen/watt). Klasse A is zeer streng en wordt door vrijwel geen enkele gewone huishoudlamp gehaald; goede retrofit-ledlampen zitten doorgaans in de onderste helft van de schaal. Dat betekent niet dat ze onzuinig zijn — ten opzichte van gloei- en halogeenlampen is de besparing groot.
Op de verpakking staan verder verplicht het vermogen in watt, de lichtopbrengst in lumen, de levensduur in branduren en het aantal schakelcycli.
Levensduur en warmte
Fabrikanten geven levensduren op die per kwaliteitsklasse sterk verschillen: eenvoudige lampen rond de 10.000 branduren, gangbare lampen in de orde van 15.000 uur en de zuinigste uitvoeringen aanzienlijk hoger. Bepalend is bijna altijd de warmteafvoer:
- Bouw een dimbare of ingebouwde spot niet luchtdicht in tenzij hij daar expliciet voor is bedoeld. Opgesloten warmte verkort de levensduur van de driver drastisch.
- In een dichte armatuur of afgesloten kap hoort een lamp die daarvoor is vrijgegeven (“geschikt voor gesloten armaturen”).
- Bij isolatie in het plafond mag je alleen inbouwspots gebruiken die daarvoor zijn goedgekeurd; anders ontstaat brandgevaar. Let op de aanduiding op de spot.
Aandachtspunten bij verbouwen
- Leg de lichtplattegrond vóór het stucwerk vast. Bekabeling en dozen achteraf aanbrengen is duur en zichtbaar.
- Splits je groepen slim. Algemeen licht, accentlicht en werkverlichting op aparte schakelaars geven veel meer bruikbaarheid dan één plafondlamp.
- Ledstrip vraagt om een driver op de juiste plek. Zorg voor een bereikbare, geventileerde inbouwplek — die driver gaat eerder stuk dan de strip.
- Kies dezelfde kleurtemperatuur binnen één ruimte. Verschillende tinten wit naast elkaar vallen direct op.
Gerelateerde termen
- Energielabel
- Duurzaam bouwen
- Elektrotechnische installatie
- Groepenkast
- Lichtplan
- Dimmer
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
