Leisteen is een metamorf gesteente dat is ontstaan uit klei- en slibafzettingen, en dat onder druk en warmte zo is omgevormd dat het langs één vlak in dunne, vlakke platen splijt. Die splijtbaarheid — en niet de kleur of de hardheid — is de eigenschap waar alle bouwkundige toepassingen op berusten.
Het oorspronkelijke sediment werd in de aardkorst samengedrukt, waarbij de plaatvormige mineralen (vooral kleimineralen die tot mica en chloriet omvormden) zich alle in dezelfde richting oriënteerden. Daardoor ontstaat het splijtvlak (schistositeit), dat niet hoeft samen te vallen met de oorspronkelijke gelaagdheid van het sediment.
Kenmerken
- Splijtbaar in dunne platen, doorgaans enkele millimeters tot ongeveer een centimeter dik.
- Zeer lage waterabsorptie, waardoor leisteen vorstbestand is en op een dak eeuwenlang mee kan.
- Kleur varieert van blauwgrijs en zwart tot groen, paars en roodbruin, afhankelijk van de mineralen in het oorspronkelijke sediment.
- Bekende winningsgebieden zijn onder meer Spanje (Galicië), Wales, de Duitse Eifel- en Moezelstreek, Thüringen, Portugal en Brazilië.
Toepassingen
- Dakbedekking. De klassieke toepassing: de daklei. Zie ook het artikel over het leidak.
- Gevelbekleding. Verticaal gehangen leien op een geventileerde regelwerkconstructie.
- Vloeren en wandtegels. Gekliefde of gezaagde plaat, vaak in dikkere uitvoering.
- Vensterbanken, dorpels en aanrechtbladen.
- Historisch ook als schrijflei, biljarttafelblad en grafsteen.
Kwaliteit en norm
Voor leisteen als dakbedekking geldt de Europese norm EN 12326, die eisen stelt aan onder andere buigsterkte, waterabsorptie en het gedrag bij een thermische cyclus- en zwaveldioxideproef. Belangrijk bij de keuze is het pyrietgehalte: pyriet (ijzersulfide) in de lei kan onder invloed van vocht oxideren en roestvlekken of zelfs putvorming veroorzaken. Ook een hoog carbonaatgehalte is ongunstig, omdat het onder zure regen uitloogt.
Praktische tips
- Betreed een leiendak niet. Leien breken onder puntbelasting en zijn nat spekglad; werk vanaf een ladder met dakhaak en met valbeveiliging.
- Bestel altijd wat extra. Natuurlei varieert in kleur en dikte per partij; nabestellen jaren later geeft vrijwel zeker kleurverschil.
- Vraag naar de norm en het testrapport, niet alleen naar de prijs — het verschil tussen een lei die 30 jaar meegaat en een die 100 jaar meegaat is aan het uiterlijk niet te zien.
- Op de vloer: impregneren. Leisteen is poreuzer dan graniet en neemt vlekken van olie en wijn op. Een kleurloze impregneer maakt de steen vlekwerend; herhaal dat periodiek.
- Geen zure reinigers. Azijn- of kalkverwijderaars tasten het oppervlak aan. Reinig met een pH-neutraal middel.
- Kosten. Leisteen als vloer- of wandtegel ligt qua materiaalprijs grofweg in de bandbreedte van tientallen tot ruim honderd euro per vierkante meter, afhankelijk van herkomst, dikte en afwerking; een natuurleien dak is aanzienlijk duurder dan een keramisch pannendak, zowel in materiaal als in arbeid.
Gerelateerde termen
- Daklei
- Leidak
- Leihaak
- Leihamer
- Natuursteen
- Leipan
- Dakhelling
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
