Maaswerk is het decoratieve en dragende stenen vlechtwerk in het bovenste deel van een gotisch venster. Het verdeelt het grote boogveld in kleinere vlakken, zodat het glas-in-lood beheersbare afmetingen krijgt en de wind- en eigenbelasting van het venster naar de dagkanten wordt afgevoerd. De naam verwijst naar de mazen — de openingen — die tussen de stenen ribben ontstaan.
Ontwikkeling
- Plaatmaaswerk — de vroegste vorm: in een gesloten stenen plaat worden openingen uitgehakt. Het steenoppervlak overheerst
- Staafmaaswerk — vanaf de hoge gotiek worden de openingen zo groot dat er alleen dunne stenen staven en ribben overblijven. Het venster wordt daardoor veel lichter en opener
- Flamboyant maaswerk — in de late gotiek buigen de lijnen door in vlammende, S-vormige figuren; de visblaas is hier het kenmerkende motief
Veelgebruikte figuren
- Driepas — drie samengevoegde cirkelsegmenten
- Vierpas — dezelfde figuur met vier bladen
- Visblaas — een asymmetrische, druppelvormige figuur uit de flamboyante gotiek
- Roos — een groot rond venster waarvan het hele vlak met maaswerk is ingevuld
Bouwkundig gezien
Maaswerk is geen versiering die je erop plakt: het is constructief natuursteenwerk. De staven zijn samengesteld uit afzonderlijke, nauwkeurig gehouwen blokken met verdoken verbindingen. Bij restauratie zijn dat ook de kwetsbare punten:
- Verwering. Regenwater blijft staan op horizontale delen; door vorst-dooiwisselingen schilfert de steen af
- Corroderende ankers. Oude ijzeren doken en windroeden zetten uit als ze roesten en drukken de steen stuk. Vervangen door roestvast staal is bij restauratie standaard
- Vervanging. Aangetast maaswerk wordt in stukken vervangen; het uitgangspunt is dezelfde steensoort, dezelfde bewerking en zo min mogelijk vervangen materiaal
- Beglazing. Het glas-in-lood wordt in de sponning van het maaswerk gezet en met stopverf of kit afgedicht, ondersteund door windroeden
Gerelateerde termen
- Gotiek
- Boogveld
- Driepas
- Glas-in-lood
- Natuursteen
- Flamboyantstijl
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
