Modernisme is de brede architectuurstroming van de vroege twintigste eeuw die bewust breekt met historische stijlen en het gebouw opnieuw opbouwt vanuit functie, constructie en nieuwe materialen. Ornament wordt afgewezen, de plattegrond wordt bepaald door het gebruik en de constructie mag zichtbaar zijn.
De opkomst hangt direct samen met de industrialisatie. Gewapend beton, staal en grote glasvlakken maakten het mogelijk om de dragende functie los te koppelen van de gevel. Waar een muur niet langer hoefde te dragen, kon hij open. Dat technische feit is de motor onder de hele stroming.
Kenmerken
- Vorm volgt functie. De plattegrond wordt ontworpen naar het gebruik; de gevel is daarvan het gevolg en niet het uitgangspunt
- Skeletbouw. Kolommen en balken van beton of staal dragen; de gevel wordt een niet-dragende vulling
- Vrije plattegrond en vrije gevel. Binnenwanden kunnen overal staan, ramen kunnen doorlopen als brede stroken
- Platte daken en horizontale, liggende raamstroken
- Geen ornament. Materiaal, kleur en verhouding vervangen de versiering
- Licht, lucht en ruimte. Een sociaal programma: gezonde woningen met daglicht en ventilatie voor iedereen
Stromingen en voorbeelden
Modernisme is een paraplu, geen enkele stijl. Eronder vallen onder meer:
| Stroming | Kern |
|---|---|
| De Stijl | Nederlandse beweging rond 1917; vlakken, primaire kleuren en rechte hoeken |
| Bauhaus | Duitse school (1919-1933); ontwerp, ambacht en industriële productie verenigd |
| Nieuwe Zakelijkheid / Het Nieuwe Bouwen | Nederlandse variant; zakelijk, licht, functioneel |
| Functionalisme | Nadruk op bruikbaarheid als leidend ontwerpprincipe |
| Internationale Stijl | De wereldwijd verspreide, witgepleisterde variant uit de jaren dertig |
Nederlandse iconen zijn het Rietveld Schröderhuis in Utrecht (1924, op de UNESCO-Werelderfgoedlijst), de Van Nellefabriek in Rotterdam (eveneens werelderfgoed) en Sanatorium Zonnestraal in Hilversum.
Aandachtspunt bij vroeg-modernistische panden
Wie zo’n woning verbouwt, loopt tegen praktische zaken aan. Vroege betonconstructies hebben vaak weinig betondekking, waardoor de wapening kan roesten. Slanke stalen kozijnen zijn moeilijk te isoleren en vormen forse koudebruggen. Platte daken uit die periode hebben zelden isolatie. Bij beschermde monumenten is bovendien vergunning nodig voordat je aan gevel of detaillering iets verandert.
Gerelateerde termen
- Functionalisme
- Bauhaus
- Minimalisme
- Brutalisme
- Art deco
- Skeletbouw
- Monument
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
