Natuursteen vervangen is het uitnemen van een beschadigde of versleten steen en het inzetten van een nieuwe, passende steen op dezelfde plek. In de restauratie heet het gedeeltelijk vervangen van metselwerk of natuursteen inboeten. Het is bewerkelijk werk, want de nieuwe steen moet niet alleen passen in maat, maar ook in soort, kleur, nerfrichting en afwerking.
Wanneer vervangen en wanneer herstellen?
- Herstellen ligt voor de hand bij kleine afgeslagen hoeken, scheurtjes en oppervlakteschade. Dat gebeurt met een restauratiemortel die qua kleur, korrel en sterkte op de steen is afgestemd — bewust iets zwakker dan de steen, zodat schade zich in de reparatie afspeelt en niet in het origineel
- Vervangen is nodig bij doorgaande scheuren, uitgebroken delen die dragen, verpoederende steen over de volle diepte, of ernstige zoutschade
- Aanhelen met een schootje — een dunnere plakvormige inzetstuk — is de tussenweg als alleen het buitenvlak stuk is
De werkwijze in stappen
- Onderzoek de oorzaak. Vervangen zonder de oorzaak weg te nemen levert over vijf jaar dezelfde schade op. Denk aan lekkende dekstenen, roestende doken en ankers, dichte cementvoegen of optrekkend vocht
- Bepaal de steensoort — laat bij historisch werk een steenhouwer of een restauratieadviseur meekijken. Het aanbod uit de oorspronkelijke groeve is soms niet meer beschikbaar, en dan is een goed passend alternatief nodig
- Onderstempel wat dragend is voordat er iets uitgaat
- Neem de steen uit door de voegen open te zagen of te frezen, niet door hem eruit te slaan. De buurstenen moeten heel blijven
- Maak de sponning schoon en verwijder oud, hard cement volledig
- Zet de nieuwe steen in een kalkhoudende mortel, met roestvaste doken of ankers als de oude van ijzer waren
- Voeg na met een mortel die zachter is dan de steen — meestal op basis van kalk
Aandachtspunten
- Let op de laagrichting. Natuursteen wordt zoals hij gegroeid is verwerkt: verkeerd om ingezet schilfert sedimentaire steen laagsgewijs af
- Nooit roestend ijzer laten zitten. Uitzettend roest is de meest voorkomende oorzaak van gespleten natuursteen
- Kleurverschil is normaal. Nieuwe steen is lichter en trekt pas na jaren bij; vraag een monster en beoordeel dat buiten, nat en droog
- Bij een monument is vrijwel altijd een omgevingsvergunning nodig, ook voor werk dat op onderhoud lijkt. Overleg vooraf met de gemeente
- Kosten. Reken voor het vervangen van een enkele hardstenen dorpel of een raamdorpelstuk, inclusief demontage en stelwerk, doorgaans op enkele honderden tot ruim duizend euro per stuk; maatwerk en steigerwerk drijven dat snel op
Gerelateerde termen
- Inboeten
- Hardsteen
- Natuursteenonderhoud
- Natuursteenbewerkingen
- Kalkmortel
- Afslaan van natuursteen
- Monument
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
