Neogotiek is de bouwstijl die vanaf het eind van de achttiende eeuw en vooral in de negentiende eeuw de vormentaal van de middeleeuwse gotiek opnieuw oppakt. Spitsboogvensters, ribgewelven, steunberen, luchtbogen en pinakels keren terug — niet als kopie, maar toegepast op negentiende-eeuwse gebouwen en met negentiende-eeuwse middelen zoals machinaal gebakken baksteen en gietijzer.
Achtergrond
De stijl komt voort uit de romantiek en uit een groeiende belangstelling voor de middeleeuwen. In Engeland begint de beweging het vroegst; op het continent krijgt zij een sterke impuls uit katholieke kring, waar de gotiek als de bij uitstek christelijke bouwkunst werd gezien. Na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland in 1853 volgde een grote bouwgolf van katholieke kerken, vrijwel allemaal in neogotische vormen.
Kenmerken
- Spitsbogen boven vensters, deuren en arcaden
- Steunberen tegen de buitenmuren, soms met luchtbogen
- Verticaliteit — hoge, smalle vensters, torens en pinakels die de blik omhoog trekken
- Baksteen als hoofdmateriaal, vaak met speklagen en boogaanzetten in natuursteen
- Maaswerk in de vensters, meestal in de vorm van gemetselde of natuurstenen traceringen
- Ribgewelven binnen, in metselwerk of in stucwerk nagebootst
- Rijk beschilderd interieur, glas-in-lood en gepolychromeerde altaren
Herkennen: neogotiek of gotiek?
- Neogotiek is bijna altijd van machinale baksteen met strak, regelmatig metselwerk en dunne voegen
- De maatvoering is regelmatiger en de detaillering scherper dan bij middeleeuws werk
- Er zit vaak ijzer of staal in de constructie, bijvoorbeeld in trekstangen en dakspanten
- Het gebouw staat in een negentiende-eeuwse stadsuitbreiding of dorpskern, niet op een middeleeuws kerkhof
Aandachtspunten bij onderhoud
- Voegwerk. Neogotisch metselwerk is doorgaans in kalkhoudende mortel opgetrokken. Herstel met harde cementvoeg leidt tot schade aan de steen; kies een zachte, kalkgebonden mortel
- Natuursteen. Speklagen en traceringen zijn vaak van zachte zandsteen of kalksteen die gevoelig is voor zure regen en verkeerde reiniging
- Metaal. Roestende ijzeren doken, ankers en raamstijlen zijn een hoofdoorzaak van schade aan maaswerk
- Vergunning. Veel neogotische kerken en scholen zijn rijks- of gemeentelijk monument; ook onderhoudswerk kan vergunningplichtig zijn
Gerelateerde termen
- Gotiek
- Classicisme
- Kruisribgewelf
- Gewelfrib
- Sluitsteen
- Monument
- Neorenaissance
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
