Optrompen, ook wel trompen genoemd, is het verwijden van het uiteinde van een buis zodat een tweede buis met dezelfde buitendiameter erin geschoven kan worden. Het verwijde einde heet een mof of tromp.
De naam komt van de vorm: een buiseinde dat naar buiten uitloopt als een blaashoorn of een olifantssnuit. Het is een van de oudste manieren om twee buizen te koppelen zonder losse hulpstukken.
Hoe het gebeurt
- Met de hand. Met een optromptang of een lansvormig optrompijzer — van oudsher loodgietersgereedschap — wordt het buiseinde geleidelijk opgerekt. Bij zacht materiaal zoals lood, zink en koper gaat dat goed.
- Machinaal. Met een pijpeindvormmachine of een expandeergereedschap wordt een conische dorn in de buis gedrukt. Dit geeft een veel regelmatiger resultaat en is de standaard in de werkplaats.
Waar je het tegenkomt
- Zinken hemelwaterafvoeren. Klassiek toegepast: de bovenste buis schuift in de opgetrompte mof van de onderste, zodat het water altijd de goede kant op loopt.
- Koperen leidingen. Een opgetrompt einde kan als soldeermof dienen, waardoor je een fitting uitspaart.
- Dunwandige stalen buizen in constructiewerk en leidingwerk.
Belangrijke beperking
Optrompen levert doorgaans geen werkelijk dichte verbinding op. De mof past om de buis heen, maar de naad zelf is niet waterdicht. Dat is prima bij een afvoer waar het water door de zwaartekracht naar beneden loopt en de overlap voldoende is, maar niet bij een leiding onder druk.
Vuistregels:
- Onder druk? Optrompen alleen als er daarna wordt gesoldeerd, gefelst of geperst. Nooit als losse steekverbinding.
- Voor zwaartekrachtafvoer? Zorg dat het bovenste deel altijd in het onderste steekt, en houd een ruime overlap aan — bij hemelwaterafvoer minstens enkele centimeters.
- Materiaal moet meegeven. Optrompen van hardgetrokken of dikwandige buis scheurt de rand. Koper laat zich beter optrompen na uitgloeien.
- Wand wordt dunner. Bij het oprekken neemt de wanddikte af. Rek niet verder op dan het materiaal aankan; bij een goede vuistregel blijf je ver onder de rekgrens.
- Ontbraam de rand vóór en na het optrompen; een braam scheurt scheef uit.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
