Patina is de laag die in de loop van de tijd op een materiaaloppervlak ontstaat door inwerking van lucht, water en licht. Bij metalen is het een corrosieproduct dat het onderliggende materiaal juist beschermt; bij hout en natuursteen gaat het om verkleuring, vuilaanhechting en oppervlakteslijtage. Patina is dus geen schade, maar het zichtbare resultaat van veroudering.
Inhoudsopgave
Patina per materiaal
- Koper — eerst bruinrood, dan bruinzwart, en na tientallen jaren blauwgroen. Die groene laag bestaat vooral uit basische kopersulfaten en -carbonaten en is bijzonder duurzaam; koperen daken gaan er honderd jaar of langer mee mee.
- Zink — vormt binnen enkele jaren een matgrijze laag van zinkcarbonaat die het blanke zink beschermt. Zink dat niet kan drogen, bijvoorbeeld onder permanent vocht, vormt in plaats daarvan wit poederig zinkoxide: dat is wél schadelijk.
- Lood — krijgt een lichtgrijze, dichte oxide- en carbonaatlaag.
- Brons — donkerbruin tot groen, afhankelijk van de omgeving; bij buitenbeelden een essentieel onderdeel van de conservering.
- Cortenstaal — een dichte roestlaag die verdere corrosie sterk remt, mits het staal regelmatig kan drogen.
- Hout — onbehandeld hout vergrijst door uv-licht en spoeling; de vergrijsde laag is enkele tienden van een millimeter dik.
- Natuursteen en baksteen — donkere aanslag op beschutte delen, uitgespoelde lichte vlakken op regenzijden.
Toepassing
- Materiaalkeuze — bij koper, zink en cortenstaal wordt patina bewust ingecalculeerd. Toon de opdrachtgever vooraf hoe het materiaal er over vijf en over vijfentwintig jaar uitziet; het verschil met het nieuwe materiaal is groot.
- Afspoeling — water dat van koper of zink afloopt, voert metaalionen mee en kan onderliggend metselwerk, natuursteen of beton blijvend verkleuren. Ontwerp de waterafvoer daarop.
- Ongelijkmatigheid — patina ontstaat alleen waar het materiaal aan weer en wind blootstaat. Onder overstekken blijft het oppervlak lang blank; reken op een vlekkerig beeld in de eerste jaren.
- Restauratie — patina hoort bij de historische waarde van een gebouw. Agressief stralen of chemisch reinigen verwijdert niet alleen het vuil maar ook de beschermende laag, en versnelt daarna de aantasting.
Gerelateerde termen
- Patineren
- Verwering
- Koper
- Zink
- Cortenstaal
- Corrosie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
