Patineren is het kunstmatig aanbrengen van een verouderde, doorleefde uitstraling op een oppervlak, zodat het eruitziet alsof het al lang meegaat. Waar patina vanzelf ontstaat, is patineren een bewuste bewerking — chemisch, met verf of mechanisch.
Inhoudsopgave
Methoden
- Chemisch patineren van metaal — koper en brons worden behandeld met oplossingen op basis van zwavel- of ammoniumverbindingen, waardoor in uren een bruine tot groene laag ontstaat die anders decennia kost. Dit is bewerkelijk werk met agressieve stoffen en hoort bij een gespecialiseerd bedrijf.
- Patineren met verf — een gekleurde glacis- of lazuurlaag wordt over een grondkleur aangebracht en deels weer weggenomen, zodat de kleur in profielen en hoeken achterblijft. Zo krijgen lijstwerk, ornamenten en meubels diepte.
- Kalk- en pleisterpatina — bij kalkverf en stucwerk wordt met sponzen, doeken of een tweede dunne laag een wolkig, ongelijkmatig beeld gemaakt.
- Mechanisch verouderen — borstelen, schuren, stoten en plaatselijk wegnemen van verf, veel toegepast bij houten vloeren, deuren en meubels.
- Vergrijzen van hout — met een vergrijzer of grijze lazuur wordt de kleur bereikt die onbehandeld hout na jaren buiten vanzelf krijgt.
Toepassing
Patineren wordt gebruikt bij:
- Restauratie en aanhelen — een nieuw ingezet onderdeel valt anders op tussen het oude werk. Door te patineren sluit de aanvulling in kleur en glansgraad aan.
- Ornamenten en lijstwerk — een egale, glanzende laag maakt profielen juist vlak; een patina laat het reliëf weer spreken.
- Metaalwerk in het interieur — hang- en sluitwerk, verlichting, balustrades.
- Nieuwbouw met een historische uitstraling
Aandachtspunten
- Werk met proefstukken — patineren is niet exact reproduceerbaar. Maak altijd een monster op hetzelfde materiaal en beoordeel het in het daglicht van de eindsituatie.
- Hechting en opbouw — het middel moet passen bij de onderliggende laag. Een lazuur op basis van olie over een verse watergedragen grondlaag is een klassieke oorzaak van loslatend werk. Volg het systeem van één fabrikant.
- Bescherming — een gepatineerde verflaag is kwetsbaar. Werk buiten en op aanraakbare delen af met een matte, transparante beschermlaag.
- Ethiek bij monumenten — bij beschermde gebouwen geldt dat een ingreep herkenbaar en omkeerbaar moet zijn. Overleg met de monumentencommissie voordat je nieuw werk kunstmatig veroudert.
- Veiligheid — chemische patineermiddelen kunnen bijtend of giftig zijn. Werk met handschoenen, oogbescherming en afdoende ventilatie, en voer restanten af als klein chemisch afval.
Gerelateerde termen
- Patina
- Lazuur
- Glacis
- Aanhelen
- Restauratie
- Schilderwerk
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
