Wat is rayonnant-gotiek?

Rayonnant is de middenfase van de Franse gotiek, ongeveer 1240 tot 1350. De naam komt van het Franse rayonner, stralen, naar het stralende traceringspatroon van de roosvensters uit die periode.

Plaats tussen de fasen

Rayonnant is de Franse hooggotiek in haar rijpe vorm. Het omslagpunt ligt rond 1250. Architecten verlegden toen hun aandacht van hoogte en massa, het domein van de klassieke kathedralen van Chartres, Reims en Amiens, naar licht en decoratie.

Kenmerken

• Grote roosvensters met radiaal uitstralende tracering op de west- en transeptgevels. Dat is het handelsmerk van de stijl.
• Mogelijk gemaakt door de ontwikkeling van staaftracering, bar tracery, op het continent.
• Versmalling van de verticale dragers, gecombineerd met een sterke vergroting van de vensters.
• Triforium en lichtbeuk versmelten tot één doorlopend beglaasd vlak. De muur als massief vlak verdwijnt: de wand wordt een scherm van tracering, montants en glas.
• Toenemend gebruik van pinakels, gevelschermen en oppervlakversiering.

Voorbeelden

Het duidelijkste voorbeeld is de bovenkapel van de Sainte-Chapelle in Parijs, ongeveer 1241 tot 1248. Verder de herbouw van schip en transept van de abdijkerk Saint-Denis vanaf 1231 en de transeptgevels van de Notre-Dame in Parijs. De kathedraal van Amiens geldt als de overgang naar de nieuwe geest.

Let op bij het gebruik van de term

Rayonnant is in de eerste plaats een Franse fase-aanduiding. De faseringen van de gotiek in het Franse en het Duitse taalgebied vallen niet één-op-één samen, dus vertaal een fasenaam nooit klakkeloos naar een periode in een ander land. In het Duits wordt Rayonnant dan ook als leenwoord gebruikt.

Gerelateerde termen

• Gotiek
• Flamboyant
• Tracering
• Roosvenster
• Triforium
• Luchtboog

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.