Wat is restauratie?
Restauratie is het bouwkundige werk waarmee een gebouw of bouwdeel met architectonische, historische, technische of andere cultuurhistorische waarde weer in goede staat wordt gebracht, zó dat de oorspronkelijke waarde zoveel mogelijk behouden blijft. Het gaat meestal om monumenten, maar ook bruggen, interieurs en meubels worden gerestaureerd.
Restauratie, renovatie en reconstructie
- Conserveren: behouden in de aangetroffen staat, vooral door onderhoud en bescherming.
- Restaureren: herstellen met respect voor de historische waarde, vaak met omvangrijkere ingrepen.
- Renovatie: vernieuwen en verbeteren, waarbij de functie meestal gelijk blijft; de historische waarde staat niet voorop.
- Reconstructie: opnieuw opbouwen van wat verdwenen is, op basis van bronnen en onderzoek.
De restauratieladder
In de monumentenzorg geldt de stelregel: conserveren is beter dan repareren, repareren is beter dan restaureren, en restaureren is beter dan vervangen. Kort gezegd: doe zo weinig als mogelijk en zoveel als nodig. De Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM) hanteert daarnaast uitgangspunten als:
- Omkeerbaar: een ingreep moet later terug te draaien zijn.
- Compatibel: nieuw materiaal mag het historische materiaal technisch en esthetisch niet beschadigen; reparaties horen zwakker te zijn dan het origineel.
- Herbehandelbaar: een latere nieuwe behandeling moet mogelijk blijven.
- Zelfde materiaal en techniek waar dat kan.
Toepassing: zo pak je een restauratie aan
- Laat de waarde vastleggen. Bouwhistorisch onderzoek en een waardestelling bepalen wat behouden moet blijven.
- Check de vergunningplicht. Voor het slopen, verstoren, verplaatsen of wijzigen van een rijksmonument, of herstel waardoor het wordt ontsierd of in gevaar komt, is onder de Omgevingswet een omgevingsvergunning nodig (rijksmonumentenactiviteit). Gewoon onderhoud zonder wijziging van detaillering, profilering, vormgeving, materiaalsoort en kleur is vergunningvrij. Voor gemeentelijke monumenten staan de regels in het omgevingsplan van de gemeente.
- Voer vooroverleg met de gemeente voordat je aanvraagt.
- Kies vakmensen die werken volgens de ERM-uitvoeringsrichtlijnen.
Veelgemaakte fouten
- Historisch kalkmetselwerk voegen of repareren met harde cementmortel, die harder en minder dampopen is dan het origineel en schade kan veroorzaken.
- Onderhoud ‘verbeteren’ met ander materiaal of een ander profiel, waardoor het ineens vergunningplichtig is.
- Terugrestaureren naar een veronderstelde oorspronkelijke staat en daarbij latere, ook waardevolle lagen weghalen.
Gerelateerde termen
- Monument
- Conserveren
- Reconstructie
- Renovatie
- Bouwhistorie
- Herbestemming
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
