Wat is schortjesarchitectuur?

Schortjesarchitectuur is een spottende benaming voor een manier van bouwen waarbij een architect alleen de voorgevel ontwerpt, terwijl een tekenaar of aannemer de plattegronden en de overige gevels invult. De gevel hangt als een ‘schortje’ voor een verder gewoon, vaak standaard woningblok. Het Engelse equivalent is pinafore architecture.

De term is verbonden met de Amsterdamse woningbouw uit de jaren 1920. Voor de beeldbepalende straatgevels werden architecten van de Amsterdamse School ingeschakeld; dat maakte het makkelijker om de plannen door de Schoonheidscommissie (de voorloper van de welstandscommissie) te krijgen. De architecten van de latere Nieuwe Zakelijkheid gebruikten de term als kritiek: zij vonden dat de Amsterdamse School te veel aandacht had voor de buitenkant en te weinig voor een goede woningindeling, daglicht en bruikbaarheid voor de bewoners.

Toepassing

De term wordt vooral gebruikt in architectuurgeschiedenis en bouwhistorie. Voor wie zo’n pand bezit of verbouwt, is het een nuttig begrip:

• Gevel en achterkant verschillen sterk. Een rijk gedetailleerde voorgevel (siermetselwerk, bijzondere kozijnen, glas-in-lood) kan samengaan met eenvoudige achtergevels en standaard plattegronden. Verwacht achter de gevel dus niet automatisch dezelfde kwaliteit of detaillering.
• Check de status. Veel van deze woningblokken liggen in een beschermd stads- of dorpsgezicht of zijn monument. Wijzigingen aan de voorgevel, kozijnen en dakkapellen vragen dan vaak een omgevingsvergunning; informeer vooraf bij de gemeente.
• Plattegrond aanpassen kan vaak wél. Juist omdat de plattegronden eenvoudig zijn, zijn samenvoegingen of een andere indeling binnen het pand vaak goed mogelijk, zolang dragende muren constructief worden beoordeeld.
• Isoleren aan de binnenzijde. Omdat de voorgevel beeldbepalend is, is buitengevelisolatie aan de straatkant meestal geen optie; kies voor bouwfysisch doordachte binnenisolatie om vocht- en condensatieproblemen te voorkomen.

Gerelateerde termen

• Amsterdamse School
• Schijngevel
• Schermgevel
• Welstandscommissie
• Gevel

Bekijk onze bouwtekeningen op fredsbouwtekeningen.nl