Wat is shakkei?
Shakkei (借景, letterlijk ‘geleend landschap’) is een Japanse tuinontwerptechniek waarbij het landschap buiten de tuin visueel onderdeel wordt van de tuin zelf. Een berg, een bosrand of een pagode in de verte wordt niet ‘gebouwd’, maar geleend: de tuin is zo ontworpen dat het oog er vanzelf naartoe wordt geleid, en de grens tussen eigen grond en omgeving verdwijnt.
Hoe het werkt
Een shakkei-compositie bestaat meestal uit drie lagen:
- Voorgrond: de eigen tuin met grind, mos, stenen en lage beplanting
- Middengrond (het kader): een haag, muur of rij bomen die de tuin afsluit en alles verbergt wat niet in het beeld hoort (daken, wegen, bebouwing)
- Achtergrond: het geleende element, dat precies in de opening boven of tussen het kader verschijnt
Het kader is de sleutel. Zonder die afsluitende laag zie je gewoon ‘uitzicht’; mét kader lijkt het verre landschap bij de tuin te horen. Een klassiek voorbeeld is de tuin van Entsū-ji in Kyoto, waar een gesnoeide haag en een rij bomen de berg Hiei in de verte omlijsten.
Toepassing in een gewone tuin
Je hebt geen berg nodig. Een mooie boom bij de buren, een kerktoren, een weiland of een bomenrij in het park kan net zo goed dienen. Vuistregels:
- Bepaal eerst het kijkpunt. Shakkei werkt vanuit een vaste plek: het terras, de keukendeur of het raam van de woonkamer. Ontwerp vanuit die positie, niet vanaf een plattegrond
- Zoek de zichtlijn. Kijk vanuit dat punt welk element buiten de tuin het waard is om te ‘lenen’, en houd de lijn ernaartoe vrij van obstakels
- Maskeer wat stoort. Gebruik een haag of scherm op de hoogte waar schuttingen, schuren of daken van buren in beeld komen. Een strak geschoren haag (bijvoorbeeld beuk, taxus of liguster) werkt als rustige horizon
- Omlijst met bomen. Twee bomen of hoge heesters aan weerszijden van de zichtlijn maken er een ‘schilderij’ van
- Houd de voorgrond rustig. Te veel kleur of drukte vooraan trekt de aandacht weg van het geleende beeld
- Denk aan de lange termijn. Een geleend element is niet van jou: een boom kan gekapt worden, een weiland bebouwd. Ontwerp zo dat de tuin ook zonder dat element werkt
Let bij hoge erfafscheidingen en hagen op de lokale regels voor erfgrenzen en de regels over afstand van beplanting tot de erfgrens.
Gerelateerde termen
- Zichtlijn
- Erfafscheiding
- Haag
- Tuinarchitectuur
- Landschapsarchitectuur
- Verticale tuin
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
