Wat is smakgrond?
Smakgrond is grond die een grondwerker vanuit een ontgraving met de schop of spade in één beweging direct op de wal kan werpen. Het begrip komt uit de tijd dat sloten, vaarten en kanalen met de hand werden gegraven door gravers, spitters en polderjongens. ‘Smakken’ betekent smijten of neergooien; het Middelnederlandse ‘smacken’ had die betekenis al.
Banket en ‘haken’
Een grondwerker kan grond maar tot een beperkte hoogte opwerpen. Volgens het handboek Waterbouwkunde van Bolderman en Dwars (1968) werd bij een opwerphoogte van meer dan 1,5 meter een tussenniveau aangelegd: een banket. Daarop stond een tweede graver die de grond met zijn spade opving en verder omhoog smakte. Dat doorgeven heette ‘haken’.
Het onderscheid was vooral van belang voor de werkplanning en de prijs. Smakgrond kon in één handeling verwerkt worden. Grond die gehaakt of met kruiwagens over de wal gereden moest worden, kostte meer arbeid per kubieke meter.
Toepassing
Vandaag gebeurt vrijwel al het graafwerk met een graafmachine, maar het begrip helpt bij het lezen van oude bestekken, polderarchieven en waterbouwkundige literatuur. Wie zelf met de hand graaft, bijvoorbeeld een greppel, sleuf of kleine vijver, kan de logica nog steeds gebruiken:
- Leg de grond direct naast de ontgraving, maar niet op de rand: houd een strook vrij zodat de wand niet bezwijkt door het extra gewicht.
- Werk met een tussentrede bij diepere sleuven. Een getrapte ontgraving (banket) maakt opwerpen makkelijker en verkleint de kans op instorten.
- Ga niet alleen te diep. Bij diepere sleuven moet de wand onder een natuurlijk talud staan of gestempeld worden.
Veelgemaakte fout: uitgegraven grond pal op de rand van de sleuf storten. Dat belast de wand en de grond glijdt bij regen terug in de ontgraving.
Gerelateerde termen
- Banket
- Schop en spade
- Graafmachine
- Polder
- Natuurlijk talud
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
