Wat is spanningsbemaling?

Spanningsbemaling is het oppompen van grondwater uit een diepere, watervoerende zandlaag om de opwaartse waterdruk (spanning) onder een bouwput of constructie te verlagen. Het doel is niet om de bouwput droog te zetten, maar om te voorkomen dat de afsluitende laag onder de bouwputbodem door de waterdruk omhoog wordt gedrukt en opbarst. Spanningsbemaling wordt bijvoorbeeld toegepast bij tunnels, kelders en diepe bouwkuipen.

Werking

• Afgesloten zandlaag. In grote delen van Nederland ligt onder een slecht doorlatende laag van klei of veen een zandlaag waarin het grondwater onder druk staat. De stijghoogte van dat water kan hoger liggen dan de bodem van de bouwput.
• Opbarsten. Als je de bouwput uitgraaft, wordt de grondlaag boven het zand dunner en lichter. Is de waterdruk eronder groter dan het gewicht van die laag, dan kan de bodem opbarsten of opdrijven. Elke meter stijghoogte boven de onderkant van de afsluitende laag geeft ongeveer 10 kN/m² opwaartse druk.
• Druk verlagen. Met filters (bronnen) in de diepe zandlaag wordt water opgepompt, zodat de stijghoogte daalt tot een veilig niveau.

Toepassing

1. Grondonderzoek eerst. Laat met sonderingen en boringen vaststellen waar de afsluitende laag en de watervoerende laag liggen en wat de stijghoogte is.
2. Berekening door een geotechnisch adviseur. Die bepaalt of spanningsbemaling nodig is en hoeveel de stijghoogte omlaag moet.
3. Vergunning of melding. Voor het onttrekken en lozen van grondwater geldt meestal een meld- of vergunningplicht bij het waterschap of de gemeente. Regel dit ruim voor de start.
4. Omgeving bewaken. Verlaging van de grondwaterdruk kan zettingen in de omgeving veroorzaken, en bij een lagere grondwaterstand kunnen houten funderingspalen van belendende panden gaan rotten. Plaats peilbuizen en monitor zettingen en grondwaterstanden.
5. Alternatief overwegen. Waar bemaling niet mag of te riskant is, wordt vaak een gesloten bouwkuip gemaakt met damwanden en onderwaterbeton.

Veelgemaakte fout: de bemaling te vroeg uitzetten. Zolang de constructie nog niet zwaar genoeg is of niet verankerd is, kan die alsnog opdrijven.

Gerelateerde termen

• Bemaling
• Bronbemaling
• Bouwkuip
• Bouwput
• Damwand
• Grondwaterstand
• Zetting

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.