Wat is spitsen van natuursteen?
Spitsen is het ruimen van natuursteen met een moker en een puntijzer, ook wel spitsijzer genoemd. Ruimen betekent: bruut, dus grof bewerkt, natuursteen bewerken tot een egaler vlak. De steenhouwer slaat met de moker op het puntijzer en wipt zo telkens een stukje steen weg. Wat overblijft is een ruw oppervlak met zichtbare sporen van het ijzer. Spitsen is een van de grovere natuursteenbewerkingen en gaat vaak vooraf aan fijnere bewerkingen.
Hoe het eruitziet
Volgens de bestekstermen voor natuursteen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hangt het uiterlijk van gespitst werk af van:
- De richting. Er kan in één richting of in meerdere richtingen gewerkt zijn.
- Het aantal slagen. Dat bepaalt hoe ruw het oppervlak wordt.
- De stand van het ijzer. Wordt het ijzer schuin uit de steen geslagen, dan ontstaat een spoor. Wordt het recht in de steen geslagen, dan spreek je van prikwerk.
- De verdeling van de slagen. Doorlopende sporen over het vlak heten geribd. Slagen die regelmatig verdeeld zijn zonder in elkaars verlengde te liggen heten gebikt. Soms staan de sporen in een patroon, bijvoorbeeld waaiervormig.
Toepassing
- Omschrijf het gewenste beeld precies. Alleen “gespitst” in een bestek is te vaag. Leg richting, dichtheid en geribd of gebikt vast.
- Werk met proefstukken. Laat bij restauratie een proefstuk maken en vergelijk dat bij strijklicht met het bestaande werk.
- Houd rekening met materiaalverlies. Spitsen haalt steen weg; bestel blokken met voldoende overmaat.
- Bescherm ogen en handen. Er springen scherpe splinters weg; draag een veiligheidsbril en handschoenen.
Veelgemaakte fout: bij vervanging van historische natuursteen een gezaagd of machinaal bewerkt oppervlak toepassen naast gespitst werk. Het verschil in textuur blijft altijd zichtbaar.
Gerelateerde termen
- Natuursteenbewerkingen
- Prikken
- Frijnen
- Boucharderen
- Afslaan natuursteen
- Moker
- Beitel
- Natuursteen vervangen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
