Wat is steenkalk?
Steenkalk is kalk die gebrand is uit gesteente dat in een groeve is gewonnen, zoals kalksteen, mergel of marmer. Het woord maakt vooral onderscheid met schelpkalk, die uit schelpen werd gebrand. Het proces is hetzelfde: het gesteente (calciumcarbonaat) wordt in een kalkoven verhit tot ongeveer 900 °C en wordt ongebluste kalk (calciumoxide). Na blussen met water ontstaat gebluste kalk (calciumhydroxide), het bindmiddel voor mortel en pleister.
Waarom steenkalk niet altijd hetzelfde is
Hoe steenkalk zich gedraagt, hangt af van de steen in de groeve. Zuivere kalksteen geeft een luchtkalk, die alleen verhardt door koolzuur uit de lucht op te nemen. Bevat de steen ook klei (silicium- en aluminiumverbindingen), dan wordt de kalk hydraulisch: hij verhardt dan ook met water en wordt sneller en harder vast. Zelfs binnen één groeve kan de samenstelling verschillen. Steenkalk kan dus luchtkalk, licht hydraulisch of sterk hydraulisch zijn.
In oude bestekken en restauratierapporten kom je het woord nog tegen. Tegenwoordig worden kalken ingedeeld volgens de Europese norm EN 459-1, met onder meer de klassen CL (calciumkalk, een luchtkalk) en NHL 2, NHL 3,5 en NHL 5 (natuurlijk hydraulische kalk, oplopend in sterkte).
Toepassing
- Vertaal oude omschrijvingen. Staat er in een historisch bestek “steenkalk”, zoek dan uit welk type bedoeld werd en kies een moderne kalk met een duidelijke klasse op de verpakking.
- Laat oude mortel analyseren voordat je gaat voegen of herstellen, zodat de nieuwe mortel qua sterkte en dampopenheid aansluit op steen en bestaande voeg.
- Kies liever te zacht dan te hard. De mortel moet zwakker zijn dan de steen, zodat scheuren en vocht door de voeg gaan en niet door de steen.
- Geef luchtkalk tijd en lucht. Werk niet bij vorst, bescherm tegen felle zon en snel uitdrogen.
Veelgemaakte fout: aannemen dat steenkalk altijd luchtkalk is. Een sterk hydraulische steenkalk of een moderne NHL 5 kan voor zacht historisch metselwerk te hard zijn.
Gerelateerde termen
- Kalk
- Schelpkalk
- Kalksteen
- Luchtkalk
- Hydraulisch
- NHL
- Kalkmortel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
