Wat is symboliek in de bouwkunst?
Symboliek in de bouwkunst is het gebruik van vorm, ornament, materiaal of plaatsing om te verwijzen naar een idee dat groter is dan het gebouw zelf, zoals macht, geloof, vrijheid of vooruitgang. Om de boodschap te begrijpen moet de kijker de betekenis van het symbool kennen. Zonder die kennis blijft het een vorm.
Enkele bekende voorbeelden:
- Zuilorden. De Romeinse bouwmeester Vitruvius beschreef de Dorische zuil als gebaseerd op de verhoudingen van een man, de Ionische op die van een vrouw en de Korinthische op die van een jong meisje. Daardoor kreeg elke orde een eigen karakter.
- Kerkbouw. Een kruisvormige plattegrond verwijst naar het kruis; de oriëntatie van het koor naar het oosten naar de opgaande zon.
- Gebouwen als icoon. Een gebouw kan symbool staan voor een tijd of idee, zoals het Evoluon in Eindhoven voor technische vooruitgang.
- Volksgebruiken en tekens. Metseltekens in gevels moesten volgens volksgeloof onheil weren. Een boom of vlag op het hoogste punt van de bouw, met het bijbehorende pannenbier, markeert dat de constructie op hoogte is.
Inhoudsopgave
Toepassing
- Behoud bij restauratie. Gevelstenen, sluitstenen, jaartallen en metseltekens zijn vaak beschermd erfgoed. Herstel ze, verwijder ze niet. Bij een monument is voor wijzigingen een omgevingsvergunning nodig.
- Documenteer wat je vindt. Maak foto’s en maten van tekens of ornamenten voordat er gesloopt of gerestaureerd wordt.
- Gebruik het bewust in nieuw ontwerp. Een duidelijke entree, een markante hoek of een opvallend materiaal maakt een gebouw herkenbaar.
- Wees voorzichtig met duiden. Niet elke vorm was als symbool bedoeld. Kennis van de bouwperiode is nodig om betekenis toe te kennen.
Veelgemaakte fout: achteraf betekenis lezen in een vorm die gewoon constructief of decoratief bedoeld was.
Gerelateerde termen
- Symbool
- Dorisch
- Metselteken
- Gevelsteen
- Sluitsteen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
