Wat is trachiet?

Trachiet is een vulkanisch uitvloeiingsgesteente: lava die aan of vlak onder het aardoppervlak is gestold. Het bestaat grotendeels uit alkaliveldspaat (vooral sanidien) en bevat weinig of geen kwarts. Kenmerkend zijn de grote, plaatvormige veldspaatkristallen die als glanzende vlekjes in een fijnkorrelige, lichtgrijze tot geelgrijze massa liggen. De naam komt van het Griekse trachys, ‘ruw’, omdat het steenoppervlak ruw aanvoelt.

Herkomst en gebruik

Voor de bouwgeschiedenis in Nederland en het Rijnland is trachiet uit het Zevengebergte bij Bonn het belangrijkst, met de Drachenfels als bekendste groeve. Deze steen werd in de middeleeuwen over de Rijn vervoerd en gebruikt voor kerken en andere monumentale gebouwen. Het middeleeuwse deel van de Dom van Keulen is grotendeels uit Drachenfels-trachiet opgebouwd. Ook in Nederland komt trachiet voor in middeleeuwse kerken, vaak naast tufsteen en andere Rijnlandse natuursteen.

Trachiet werd gebruikt voor:

• Gevelbekleding en metselwerk van kerken en torens.
• Bouwbeeldhouwwerk, lijsten en ornamenten.
• Zuilen, plinten en traptreden.

Eigenschappen

• Relatief licht en goed te bewerken voor een stollingsgesteente.
• Poreus en daardoor gevoelig voor vocht, vorst en luchtverontreiniging.
• Bij verwering kunnen de grote kristallen loskomen. Er ontstaan dan putjes en een ruw, afbrokkelend oppervlak.

Aandachtspunten bij onderhoud en restauratie

• Laat schade aan trachiet altijd beoordelen door een natuursteenrestaurateur. Bij monumenten is overleg met de gemeente of erfgoedinstantie nodig.
• Vervangende steen moet qua kleur, porositeit en hardheid passen. Een te harde of te dichte steen naast oud trachiet kan de omliggende delen juist sneller laten verweren.
• Gebruik een mortel die zachter is dan de steen (bijvoorbeeld een kalkmortel), zodat scheuren in de voeg ontstaan en niet in de steen.
• Reinig voorzichtig: geen hogedruk of agressieve zuren, die het oppervlak aantasten.

Gerelateerde termen

• Basalt
• Porfier
• Natuursteenonderhoud
• Natuursteen vervangen
• Kalkmortel

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.