Wat is tufsteen?

Tufsteen is een natuursteen die is ontstaan uit vulkanische as en ander uitgeworpen materiaal dat na een uitbarsting is neergeslagen en in de loop van de tijd is verhard. Het gesteente is licht van gewicht, poreus en relatief zacht. Daardoor is het goed te zagen en te bewerken, maar ook gevoelig voor verwering. De kleur varieert van grijs en geelachtig tot bruin, afhankelijk van de groeve.

Herkomst

Nederland heeft zelf geen vulkanisch gesteente. De tufsteen in oude Nederlandse gebouwen komt grotendeels uit de Eifel in Duitsland en werd in de middeleeuwen via de Rijn en andere rivieren aangevoerd. Vooral in de Romaanse bouwkunst (ruwweg de 11e en 12e eeuw) was tufsteen hier een belangrijke bouwsteen, nog voordat baksteen op grote schaal werd gemaakt. Veel Romaanse kerken en kerktorens langs de grote rivieren zijn er geheel of gedeeltelijk mee opgetrokken.

Fijngemalen tufsteen heet tras. Gemengd met kalk geeft tras een hydraulische mortel die ook onder water uithardt.

Toepassing

• Gevels en torens van Romaanse kerken, vaak in combinatie met andere natuursteen.
• Muurvulling en metselwerk achter een gevelbekleding.
• Grondstof voor tras en trasmortel, onder meer voor een trasraam.
• Restauratie van historische gebouwen waar de oorspronkelijke steen vervangen moet worden.

Tips voor de praktijk

• Geen harde cementmortel: tufsteen is zacht en poreus. Een mortel die harder en dichter is dan de steen zelf, kan vocht vasthouden en de steen laten afbrokkelen. Gebruik bij herstel een kalkgebonden mortel die bij de steen past.
• Vocht weghouden: verwering gaat het snelst waar water blijft staan, zoals bij afdekkingen, waterlijsten en de voet van de muur. Controleer goten en afdekkers.
• Vervangen met vergelijkbare steen: tufsteen verschilt per groeve in hardheid en kleur. Laat bij restauratie een natuursteendeskundige de vervangende steen kiezen, en werk bij monumenten in overleg met de gemeente of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
• Niet hogedrukreinigen: de straal beschadigt het zachte oppervlak.

Gerelateerde termen

• Tras
• Trasraam
• Puzzolaan
• Romaans
• Basalt
• Natuursteenonderhoud
• Natuursteen vervangen

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.