Wat is uitstukken?

Uitstukken is een historische hersteltechniek voor hout, waarbij het aangetaste deel wordt weggezaagd en vervangen door een nieuw, passend stuk hout: het inzetstuk. Zo blijft zoveel mogelijk origineel materiaal behouden. De techniek wordt veel toegepast bij kozijnen, ramen, deuren en dorpels van monumenten en oudere woningen.

Werkwijze

1. Rot vaststellen: prik met een priem of schroevendraaier om te bepalen hoe ver de aantasting loopt.
2. Wegnemen: zaag of steek het aangetaste hout ruim weg tot in gezond hout, met rechte, strakke vlakken.
3. Inzetstuk maken: maak een nieuw stuk van dezelfde houtsoort, met dezelfde nerfrichting en bij voorkeur ongeveer hetzelfde vochtgehalte als het bestaande hout.
4. Inpassen en bevestigen: zet het stuk passend in en bevestig het mechanisch, bijvoorbeeld met houten pennen of rvs-schroeven.
5. Profileren en afwerken: schaaf en profileer het stuk mee met het bestaande profiel en schilder het geheel.

Demontabel of gelijmd?

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geeft bij historische vensters en deuren de voorkeur aan een demontabele verbinding, dus niet lijmen. Het onderdeel blijft dan later uitneembaar voor een nieuwe reparatie, en zo kan bijvoorbeeld een nieuwe dorpel eenvoudig in een oud kozijn worden ingepast. In de gewone renovatiepraktijk wordt vaak wel gelijmd of met epoxy hersteld.

Uitstukken of aanlassen?

Bij uitstukken wordt een nieuw stuk ín een onderdeel gezet, op de plek van het weggenomen hout. Bij aanlassen wordt een onderdeel verlengd of aangevuld met een nieuw stuk, bijvoorbeeld de voet van een kozijnstijl, vaak met een liplas als verbinding. In restauratiebestekken staat bijvoorbeeld dat herstel moet gebeuren ‘door uitstukken of aanlassen, van dezelfde houtsoort als bestaand’. Een derde verwante hersteltechniek uit de restauratiepraktijk is aanscherven.

Toepassing

Typische plekken zijn de onderkant van kozijnstijlen, onderdorpels, de hoeken van raamhout en de onderregels van deuren: plekken waar water blijft staan.

Tips en aandachtspunten

• Schroeven aan de binnenkant: plaats schroeven alleen aan de binnenzijde van de sponning, zodat er aan de buitenkant geen water langs de schroef het hout in trekt.
• Zelfde houtsoort: een andere houtsoort werkt anders en geeft scheuren in de verf of open naden.
• Oorzaak aanpakken: herstel ook de waterslag, kit en het schilderwerk, anders komt de rot terug.
• Monument: bij een rijks- of gemeentelijk monument kan voor ingrijpend herstel een vergunning nodig zijn. Overleg vooraf met de gemeente.

Gerelateerde termen

• Houtrot
• Restauratie
• Monument
• Dorpel
• Kozijn
• Houtverbindingen

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.