Wat is uitvloeiingsgesteente?

Uitvloeiingsgesteente is stollingsgesteente dat ontstaat wanneer magma bij een vulkaanuitbarsting het aardoppervlak bereikt en daar als lava snel afkoelt en stolt. Het wordt ook vulkanisch gesteente, vulkaniet of effusief gesteente genoemd. Het is een van de drie groepen stollingsgesteente, naast dieptegesteente en ganggesteente.

Ontstaan en kenmerken

Uitvloeiingsgesteente heeft vaak ongeveer dezelfde chemische samenstelling als dieptegesteente, omdat beide uit magma ontstaan. Het verschil zit in de afkoeling. Dieptegesteente koelt langzaam af diep in de aardkorst, waardoor grote kristallen kunnen groeien (denk aan graniet). Lava aan het oppervlak koelt juist snel af. Daardoor blijven de kristallen klein en is het gesteente fijnkorrelig; bij zeer snelle afkoeling ontstaat zelfs vulkanisch glas.

Typisch is de porfierische structuur: enkele grotere, scherp begrensde kristallen liggen in een fijnkorrelige grondmassa. Die grote kristallen zijn al in de magmakamer gegroeid, voordat de rest bij de uitbarsting snel stolde. Gasbellen kunnen holtes achterlaten, zoals bij lavasteen.

Voorbeelden

• Basalt: donker, zwaar en hard; het bekendste uitvloeiingsgesteente.
• Diabaas: donker en taai; geologisch vaak tot de ganggesteenten gerekend, omdat het vlak onder het oppervlak stolt.
• Porfier: herkenbaar aan de duidelijke kristallen in een fijne grondmassa.
• Tufsteen: ook vulkanisch, maar ontstaan uit samengeperste vulkanische as en niet uit gestolde lava.

Toepassing

• Basaltzuilen en basaltblokken als bekleding van dijken en oevers.
• Dorpels, traptreden, plaveisel en gevelbekleding van basalt of diabaas, vanwege de hardheid en slijtvastheid.
• Tufsteen in oude kerken en historische gevels; bij restauratie is vaak passende vervangsteen nodig.
• Lavakorrels als drainagelaag, substraat voor groendaken of decoratief grind.

Tips en aandachtspunten

• Gewicht: basalt is aanzienlijk zwaarder dan veel andere natuursteen. Reken bij gevelbekleding en vloeren de belasting en de bevestiging goed door.
• Bewerking: fijnkorrelig hard gesteente vraagt diamantgereedschap en slijt zaagbladen snel.
• Gepolijst basalt kan nat glad zijn. Kies buiten een gevlamde, gezoete of gestraalde afwerking.
• Tufsteen is zacht en poreus. Gebruik bij reparatie een zachte kalkmortel, geen harde cementmortel.

Gerelateerde termen

• Stollingsgesteente
• Dieptegesteente
• Ganggesteente
• Basalt
• Diabaas
• Tufsteen

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.