Wat is waterslag?

Waterslag is een plotselinge drukstoot in een leiding die ontstaat wanneer een bewegende waterkolom abrupt wordt afgeremd of in beweging gezet. Je hoort het als een harde klap of bonk in de leidingen, bijvoorbeeld wanneer een kraan snel dichtgaat of de wasmachine stopt met water innemen. Water is vrijwel niet samendrukbaar, dus de bewegingsenergie wordt in een fractie van een seconde omgezet in een drukgolf die heen en weer door de leiding loopt.

Hoe groot wordt de drukstoot?

Bij een vrijwel directe afsluiting geldt de formule van Joukowsky:

Δp = ρ × c × Δv

• ρ = dichtheid van water (ongeveer 1.000 kg/m³)
• c = voortplantingssnelheid van de drukgolf in de leiding
• Δv = snelheidsverandering van het water in m/s

In een metalen leiding ligt c in de orde van 1.000 m/s of meer. Stopt water dat met 1 m/s stroomt vrijwel direct, dan ontstaat dus al een drukstoot van ongeveer 1.000 × 1.000 × 1 = 1.000.000 Pa, oftewel circa 10 bar, bovenop de gewone leidingdruk. In kunststof leidingen is c lager en de stoot kleiner, maar niet verwaarloosbaar.

Oorzaken

• Snel sluitende kranen, zoals eenhendelmengkranen en drukknopkranen.
• Magneetventielen van wasmachine, vaatwasser, koffiemachine en koelkast met waterinlaat.
• Een hoge leidingdruk, waardoor het water sneller stroomt.
• Leidingen die los in hun beugels liggen en bij elke stoot tegen de constructie slaan.

Risico’s

Herhaalde waterslag belast koppelingen, kranen, flexibele slangen en apparaten. Op den duur kan dat leiden tot lekkages bij knelkoppelingen en wartels of tot schade aan ventielen.

Oplossingen

1. Plaats een waterslagdemper zo dicht mogelijk bij het toestel of de kraan die de klap veroorzaakt.
2. Zet leidingen goed vast met voldoende beugels, zodat ze niet meer kunnen bewegen.
3. Laat de leidingdruk meten. Is die hoog, dan kan een drukregelaar (reduceerventiel) na de watermeter helpen.
4. Sluit kranen rustiger: bij handbediende kranen helpt dat direct.

Let op: zacht tikken bij warmwaterleidingen komt vaak door uitzetten en krimpen van de leiding. Dat is geen waterslag.

Gerelateerde termen

• Waterslagdemper
• Knelkoppeling
• Wartel
• Drukleiding
• Expansievat

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.