Landschapselementen zijn kleine, herkenbare onderdelen in het landschap die geen deel uitmaken van de productiegrond, maar het landschap wel structureren en er de karakteristiek aan geven. Ze zijn vrijwel altijd het gevolg van menselijk gebruik: van ontginning, van veeteelt, van waterbeheersing of van eigendomsgrenzen.
Voorbeelden
- Opgaand groen — houtwallen, singels, heggen en hagen, knotbomen, hoogstamboomgaarden, solitaire bomen, hakhoutbosjes, leilinden bij een boerderij.
- Water — poelen, sloten, greppels, weteringen, kolken, oude meanders.
- Reliëf — graften op hellingen, steilranden, holle wegen, terpen, dijken en landscheidingen.
- Bouwkundig — veldschuurtjes, bakhuisjes, grenspalen, stapelmuurtjes, klaphekken.
Waarom dit voor bouwers uitmaakt
Wie in het buitengebied wil bouwen, verbouwen of een erf wil herinrichten, krijgt met deze elementen te maken — vaak als harde randvoorwaarde:
- Omgevingsplan. Gemeenten leggen waardevolle landschapselementen vast, soms met een aanlegvergunningplicht voor het rooien, dempen of egaliseren ervan.
- Landschappelijke inpassing. Bij nieuwbouw of een grotere uitbreiding in het buitengebied eist de gemeente vaak een inpassingsplan met streekeigen beplanting als voorwaarde voor de vergunning.
- Houtopstanden en soorten. Regels over het vellen van houtopstanden en de bescherming van soorten die in wallen, poelen en oude bomen leven, zijn opgenomen in de Omgevingswet. Een houtwal kan bovendien vaste rust- en verblijfplaatsen bevatten.
- Kapvergunning. Voor bomen geldt daarnaast vaak een gemeentelijke vergunningplicht op grond van de plaatselijke verordening.
Vuistregels bij aanleg en herstel
- Gebruik streekeigen soorten. Een meidoornhaag hoort in het ene landschap, een elzensingel in het andere. Provinciale landschapsbeheerorganisaties publiceren daarvoor soortenlijsten per gebied.
- Sluit aan op bestaande lijnen. Volg de kavelgrens, de sloot of de weg. Een nieuwe beplantingsrichting die dwars op het verkavelingspatroon staat, valt onmiddellijk op als vreemd element.
- Houd de wettelijke afstand tot de erfgrens aan. Volgens het Burgerlijk Wetboek (art. 5:42) mogen bomen niet binnen 2 meter en heesters en heggen niet binnen 0,5 meter van de erfgrens staan, gemeten vanaf het midden van de voet, tenzij een plaatselijke verordening of gewoonte een kleinere afstand toestaat.
- Beheer hoort erbij. Een houtwal die niet periodiek wordt afgezet groeit uit tot bos en verliest zijn functie en zijn beeld.
Gerelateerde termen
- Houtwal
- Graft
- Landscheiding
- Bocagelandschap
- Erfafscheiding
- Leilinde
- Boomspiegel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
