Wat zijn radialen?
In de bouw heeft het woord radialen twee betekenissen: de hoekeenheid radiaal uit de wiskunde, en de uitvalswegen die vanuit een stadscentrum naar buiten lopen. Beide komen van het Latijnse radialis, van radius, straal. Welke betekenis bedoeld wordt, blijkt meestal uit het vakgebied: een constructeur rekent in radialen, een stedenbouwkundige tekent radialen.
De radiaal als hoekeenheid
Eén radiaal is de hoek die hoort bij een booglengte gelijk aan de straal van de cirkel. Dat maakt de radiaal een eenheid zonder willekeurige indeling, anders dan de graad met zijn 360 stappen.
| Hoek | In radialen | In graden |
|---|---|---|
| Volledige cirkel | 2 pi | 360 |
| Halve cirkel | pi | 180 |
| Rechte hoek | pi/2 | 90 |
| 1 radiaal | 1 | ongeveer 57,3 |
Omrekenen van graden naar radialen doe je door te vermenigvuldigen met pi/180; de andere kant op vermenigvuldig je met 180/pi. In de bouw kom je radialen tegen in constructieve berekeningen, bij hellingen en rotaties, en in rekenbladen, CAD en CAM, waar hoekfuncties standaard in radialen rekenen. Wie in een spreadsheet een sinus of tangens gebruikt en graden invoert zonder omrekening, krijgt stille rekenfouten.
Radialen in de stedenbouw
In de stedenbouw zijn radialen de wegen die vanuit het centrum naar buiten lopen. Ze worden vrijwel altijd gecombineerd met ringwegen. Samen vormen ze het radiaal-concentrische patroon: de radialen dragen het verkeer van en naar het centrum, de ringen het verkeer eromheen.
- Radialen ontsluiten het centrum. Ze verbinden de binnenstad rechtstreeks met de buitenwijken en het hoofdwegennet.
- Ze bundelen verkeer. Doordat alle radialen op hetzelfde punt uitkomen, loopt de belasting naar het midden toe op.
- Ringen ontlasten de radialen. Verkeer dat het centrum niet nodig heeft, wordt over de ring geleid.
- Zonder ring raken radialen snel overbelast. Het centrum wordt dan het knelpunt voor verkeer dat er niets te zoeken heeft.
Veel oude steden hebben dit patroon van nature: de radialen volgen de historische uitvalswegen, de eerste ring ligt op de plaats van de gesloopte vestingwerken.
Gerelateerde termen
- Straal
- Boogstraal
- Graden
- Ringweg
- Ontsluiting
- Verkeersstructuur
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
