Wat is opdrijven?
Opdrijven is het verschijnsel dat een ondergrondse bak die geheel of gedeeltelijk in het grondwater ligt, omhoog komt doordat hij op het grondwater gaat drijven. Het gebeurt zodra het gewicht van de bak kleiner is dan het gewicht van het water dat de bak verdringt.
Dit is de wet van Archimedes, toegepast op een kelder. Een lege betonnen bak van 5 bij 10 meter die 2 meter diep in het grondwater staat, verdringt 100 kubieke meter water — goed voor ongeveer 100 ton opwaartse kracht. Weegt die bak minder, dan komt hij omhoog.
Waar het speelt
- Kelders en souterrains bij woningen, vooral tijdens de bouw als de vloer er wel is maar de bovenbouw nog niet.
- Parkeergarages en tunnels — grote, relatief lichte volumes onder de grondwaterstand.
- Zwembaden — een leeggepompt bad in natte grond is een klassiek schadegeval; het bad kan letterlijk uit de tuin omhoog komen.
- Bouwkuipen en kelderbakken tijdens de uitvoering — het risico is het grootst op het moment dat de bemaling wordt gestopt.
- Septic tanks, infiltratiekratten en regenwatertanks — lichte kunststof elementen zijn extra gevoelig.
Hoe voorkom je het?
- Gewicht toevoegen — een dikkere betonvloer, zwaardere wanden of een grondaanvulling bovenop de constructie.
- Trekpalen — palen die permanent met vloer en wanden verbonden zijn en de bak naar beneden trekken.
- Flenzen of uitkragingen — uitstekende randen die de grond erboven meenemen en zo extra neerwaartse kracht leveren.
- Bemaling volhouden tot de bovenbouw voldoende gewicht heeft; de bemaling te vroeg stoppen is een van de meest voorkomende oorzaken van schade.
- Verankeren van tanks en kratten met een betonnen ballastplaat of ankerbanden, volgens het voorschrift van de fabrikant.
Bij de berekening wordt altijd met een veiligheidsmarge gerekend; een marge van minimaal ongeveer 10 procent boven het evenwichtspunt is gebruikelijk. Laat deze berekening door een constructeur maken en baseer hem op de hoogst te verwachten grondwaterstand, niet op de stand van vandaag.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
