Wat is poederkoolvliegas?
Poederkoolvliegas is het zeer fijne aspoeder dat uit de rookgassen van een poederkoolgestookte centrale wordt afgevangen. Het bestaat grotendeels uit bolvormige glasachtige deeltjes en wordt in de betonindustrie gebruikt als puzzolane vulstof die een deel van het cement vervangt.
Op zichzelf reageert vliegas niet met water — het is geen bindmiddel zoals cement. Maar in aanwezigheid van calciumhydroxide (dat vrijkomt bij de hydratatie van cement) én water vormt het wél nieuwe, sterkte-gevende verbindingen. Dat is de definitie van een puzzolaan.
Waarom het in beton zit
- Minder cement, minder CO₂. De productie van portlandcementklinker is verantwoordelijk voor een groot deel van de CO₂-uitstoot van beton. Vliegas vervangt een deel daarvan zonder dat de eindsterkte eronder lijdt.
- Betere verwerkbaarheid. De bolvormige deeltjes werken als kogellagers in de specie. Beton met vliegas loopt soepeler bij dezelfde hoeveelheid water — of vraagt minder water bij dezelfde verwerkbaarheid.
- Dichtere structuur op termijn. De puzzolane reactie loopt langzamer door dan de cementhydratatie. De poriën in het beton worden daardoor over de jaren fijner, wat de indringing van water, chloriden en zuurstof remt. Dat is gunstig voor de duurzaamheid en tegen wapeningscorrosie.
- Minder hydratatiewarmte. Bij massief werk beperkt dat de kans op scheuren door temperatuurverschillen.
De keerzijden
- Tragere sterkteontwikkeling. Vooral bij lage temperaturen loopt de sterkte later op. Dat is bepalend voor de ontkistingstermijn: in de winter kan dat dagen schelen.
- Carbonatatie. Omdat een deel van het calciumhydroxide wordt verbruikt, is de reserve tegen carbonatatie kleiner. Bij zichtwerk en bij constructies met krappe betondekking moet daarop gelet worden.
- Beschikbaarheid. Met het sluiten van kolencentrales in Nederland en de rest van Europa wordt vliegas schaarser en duurder. De betonwereld kijkt daarom naar alternatieven zoals gemalen gegranuleerde hoogovenslak, gecalcineerde klei en fijngemalen kalksteen.
Eisen en kwaliteit
Vliegas voor beton en mortel moet voldoen aan de Europese norm NEN-EN 450-1, met eisen aan onder meer het gloeiverlies, het chloride- en sulfaatgehalte en de fijnheid. In Nederland wordt de kwaliteit daarnaast geborgd via de beoordelingsrichtlijn BRL 2505. De mate waarin vliegas als bindmiddel meetelt in de berekening van de water-bindmiddelfactor wordt uitgedrukt in de k-factor.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
