Wat is polychroom?
Polychroom betekent letterlijk “veelkleurig” (Grieks poly = veel, chroma = kleur). In de bouw en de restauratie wordt het gebruikt voor gevels, interieurs, beelden en ornamenten die uit meerdere kleuren bestaan. Het tegenovergestelde is monochroom: één kleur.
De toepassing van kleur op een gebouw heet polychromie. Dat kan met geschilderde lagen, maar even goed met gekleurde materialen: verschillende baksteensoorten, natuursteen, gebrande of geglazuurde tegels, mozaïek en glas-in-lood.
Polychromie door de bouwgeschiedenis
- Klassieke oudheid. De witte marmeren tempels en beelden die wij kennen, waren oorspronkelijk fel beschilderd. Die verf is vrijwel overal verdwenen; het “witte” beeld van de Oudheid is een misverstand dat pas in de 19e eeuw door pigmentonderzoek werd doorgeprikt.
- Middeleeuwen. Romaanse en gotische kerkinterieurs waren rijk beschilderd — gewelfribben, kapitelen, beelden en altaarstukken. Het kale metselwerk dat je nu vaak ziet, is meestal het gevolg van latere witkalklagen en van 19e- en 20e-eeuwse “zuiveringen”.
- 19e eeuw. De neostijlen brachten de polychromie bewust terug. Denk aan de “speklagen” van afwisselend baksteen en natuursteen in de neogotiek, en aan de gekleurde metselwerkpatronen van de late 19e eeuw.
- Art nouveau en de Amsterdamse School. Geglazuurde tegeltableaus, gekleurd glas en gekleurd voegwerk als onderdeel van het architectonisch concept.
Waarom het bij restauratie telt
Bij een monument is de historische kleurstelling onderdeel van de monumentale waarde. Voordat er geschilderd of gevoegd wordt, hoort daarom kleuronderzoek: door op zorgvuldig gekozen plekken laagje voor laagje af te pellen (een kleurentrap) of door microscopisch dwarsdoorsnede-onderzoek, wordt de opeenvolging van afwerkingen in kaart gebracht.
Praktische regels die daaruit volgen:
1. Niet overschilderen voordat er is onderzocht. Elke nieuwe laag bemoeilijkt het latere onderzoek en kan de oude laag mechanisch beschadigen bij verwijdering.
2. Damp-open afwerkingen. Historische polychromie op kalkpleister vraagt om kalkverf of silicaatverf, niet om een dampdichte kunststofverf.
3. Documenteren. Leg de gevonden kleurlagen vast met monsters en foto’s; die documentatie is bij een volgende ingreep onmisbaar.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
