Bandwerk (ook wel rolwerk genoemd) is een decoratief ornament in de architectuur bestaande uit ineengevlochten banden, linten of rollen. Het is typerend voor de renaissance en het maniërisme.
Oorsprong en stijlperiode
Bandwerk ontstond in de zestiende eeuw als decoratief motief in de Europese architectuur en sierkunst. Het werd voor het eerst op grote schaal toegepast in het Franse kasteel van Fontainebleau, waarna het zich verspreidde over heel Europa. In de Nederlanden kwam bandwerk veelvuldig voor op gevels, schoorsteenmantels en meubels uit de late renaissance en het maniërisme.
Het ornament is geïnspireerd op het idee van opgerolde perkamentrollen of leren banden die in decoratieve patronen zijn gevlochten. De vormen lijken op stroken materiaal die worden omgerold, gevouwen en door elkaar gevlochten.
Kenmerken
Bandwerk is herkenbaar aan een aantal vaste kenmerken:
- Banden of linten die in symmetrische patronen zijn gevlochten of gerold.
- De vormen suggereren driedimensionaliteit, alsof het werkelijk opgerold materiaal betreft.
- Het ornament wordt vaak gecombineerd met andere decoratieve elementen zoals cartouches, mascarons en fruitmotieven.
- Toepassing op gevels, friezen, schoorsteenmantels, plafonds en meubilair.
Toepassing in de bouw
In de architectuur komt bandwerk vooral voor als gevelversiering in natuursteen of stucwerk. Het werd toegepast op topgevels, rondom ramen en deuren, en als fries onder de daklijst. In het interieur verscheen bandwerk op schoorsteenmantels, plafondstucwerk en houten lambriseringen.
Bij restauratie van historische panden met bandwerk is vakmanschap vereist. Het ornament wordt in natuursteen gehakt of in stuc gemodelleerd, waarbij de oorspronkelijke vormentaal nauwkeurig moet worden gevolgd.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
