Een opkamer is een vertrek dat een paar treden hoger ligt dan de aangrenzende ruimten, omdat er een half verdiepte kelder onder zit. Je vindt hem in oude boerderijen, herenhuizen en grachtenpanden, vooral in gebieden met een hoge grondwaterstand.
De logica is simpel. In laag Nederland kon een kelder niet diep genoeg de grond in zonder onder water te lopen. Dus werd de kelder half boven het maaiveld gebouwd. Dat duwt de vloer erboven omhoog, en zo ontstaat een kamer die je via drie tot zes treden bereikt: de opkamer.
Waarom werd hij gebouwd
- Droge kelder. De kelderbodem blijft boven of vlak bij de grondwaterstand, wat lekkage en optrekkend vocht beperkt.
- Koele bewaarplaats. De halfverdiepte kelder was de voorraadkelder voor zuivel, aardappelen en inmaak.
- Status. In boerderijen was de opkamer vaak de mooiste kamer: het pronkvertrek of de slaapkamer van de boer, met bedstede.
- Daglicht in de kelder. Doordat de kelder deels boven maaiveld uitsteekt, passen er kleine keldervensters in.
Aandachtspunten bij verbouwen
Een opkamer is charmant maar levert bij renovatie voorspelbare knelpunten op:
- Vrije hoogte. Zowel de kelder als de opkamer zelf zijn vaak laag. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (de opvolger van het Bouwbesluit) vraagt bij bestaande bouw een vrije hoogte van ten minste 2,1 meter in een verblijfsruimte; bij nieuwbouw is dat 2,6 meter. Veel opkamers zitten daar dicht tegenaan of onder.
- Het trapje. Enkele losse treden midden in een woning zijn een struikelrisico. Zorg voor voldoende aantrede, een duidelijk kleur- of materiaalverschil en zo mogelijk een leuning.
- Vocht in de kelder. Oude kelders hebben zelden een vochtkering onder de vloer. Isoleren aan de binnenzijde zonder ventilatie is vragen om schimmel; ventileer de kelder liever goed dan hem dicht te maken.
- Isolatie van de opkamervloer. De vloer ligt boven een koude, geventileerde kelder. Isoleren aan de kelderzijde is meestal het eenvoudigst en levert direct comfort op.
- Monumentenstatus. In een rijks- of gemeentelijk monument is de opkamer met kelder vaak een van de te behouden waarden. Overleg met de gemeente vóórdat je het niveauverschil wegneemt.
Vuistregel: haal een opkamer niet zomaar weg om één vlak te maken. Je verliest niet alleen de kelder maar vaak ook de draagstructuur die op de keldermuren rust.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
