Wat is een palmet?
Een palmet (of palmette) is een ornament in de vorm van een waaier van gestileerde palmbladeren, symmetrisch uitspreidend vanuit één punt. Het is een van de oudste en meest verspreide decoratieve motieven in de bouwkunst.
Herkomst en verspreiding
Het motief is terug te voeren op de kunst van het oude Egypte en Mesopotamië en werd door de Grieken tot een vaste vorm ontwikkeld. Via de Romeinse bouwkunst verspreidde het zich over heel Europa. Het keerde met de renaissance terug, kreeg in het classicisme en de empirestijl opnieuw een hoofdrol, en is in de negentiende-eeuwse neostijlen op talloze gevels te vinden.
Waar je het tegenkomt
- Antefix: het staande sierstuk aan het uiteinde van een dakpanrij langs de rand van een klassiek dak heeft vaak een palmetvorm.
- Acroterie: het ornament op de top en de hoeken van een fronton.
- Friezen en lijsten: in een doorlopende band, meestal afgewisseld met de lotusbloem of verbonden door slingerende ranken.
- Grafstèles en gedenkstenen in de Griekse oudheid, als bekroning.
- Smeedwerk en hekwerk, waar de waaiervorm zich uitstekend leent voor gebogen staafwerk.
- Interieur: in stucwerk op plafondlijsten en rozetten, en als motief in houtsnijwerk.
Vorm en verwante motieven
De klassieke palmet bestaat uit een oneven aantal bladeren dat vanuit een smalle voet omhoog en naar buiten waaiert, vaak met de buitenste bladeren omkrullend. Het motief wordt zelden alleen gebruikt; het staat meestal in een ritmische reeks.
Verwante en vaak verwarde motieven:
- Anthemion: de doorlopende band waarin palmetten worden afgewisseld met lotusbloemen.
- Acanthusblad: het diep ingesneden, grillige blad van het korinthische kapiteel — herkenbaar aan de gekartelde randen, waar de palmet juist gladde, gladlopende bladeren heeft.
- Waaiermotief: een vereenvoudigde palmet zonder botanische uitwerking.
Bij restauratie
Palmetten zijn kwetsbaar: de dunne bladpunten in natuursteen, stuc of gietijzer breken makkelijk af. Bij herstel wordt meestal een mal genomen van een gaaf exemplaar op hetzelfde gebouw, zodat de nieuwe stukken exact in de reeks passen. Zorg dat vorm, diepte en ritme overeenkomen — een net iets te vlakke kopie valt in strijklicht direct op.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
