Wat is een pendant?
Een pendant is een sierstuk dat vrij naar beneden hangt vanaf een gewelf, plafond of kapconstructie. In een tweede, ruimere betekenis is een pendant de tegenhanger van iets: het element dat er als spiegelbeeld tegenover staat in een symmetrische compositie.
De hangende versie
In de late gotiek — vooral in Engeland, maar ook in de Nederlanden — kregen gewelven vaak een verlaagde sluitsteen die als een druppel of kegel onder het gewelfvlak uitsteekt. Constructief is dat het uiteinde van een steen die diep in het gewelf is ingeklemd; de druk van de ribben houdt hem op zijn plaats. Zie ook het hanggewelf.
Bij houten kappen zie je hetzelfde motief: de onderkant van een makelaar of hangstijl wordt uitgesneden als een knop of peer. In een houtskeletbouwgevel met overkragende verdieping heten de gesneden uiteinden van de hoekstijlen ook wel pendanten.
Een pendant is dus meestal decoratief eindwerk aan een constructief onderdeel — niet een los opgehangen versiersel. Dat verschil is belangrijk bij restauratie: het afzagen van een verrotte pendant kan het achterliggende hout of het gewelf blootleggen.
De symmetrische versie
In een classicistische gevel of interieur wordt van bijna alles een pendant gemaakt: een blinde deur tegenover een echte deur, een tweede schoorsteen zonder rookkanaal, een tweede zijvleugel zonder functie. Het doel is louter de symmetrie van de compositie. Ook in de kunstgeschiedenis worden twee schilderijen die als paar zijn gemaakt pendanten genoemd.
Praktisch
Bij het beoordelen van een historisch pand loont het om te controleren of een “pendant” echt loos is. Blinde deuren en schijnvensters zitten er vaak alleen voor de symmetrie en kunnen bij een verbouwing zonder bezwaar functioneel worden gemaakt — mits de gevel geen monumentenstatus heeft. Andersom: een hangende pendant aan een gewelf verwijderen is nooit een cosmetische ingreep.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
