Oppervlaktewater is al het water dat open aan de oppervlakte staat of stroomt: sloten, greppels, vaarten, kanalen, rivieren, meren, plassen en vijvers. Het staat tegenover grondwater, dat zich ondergronds in de bodem bevindt.
In Nederland is oppervlaktewater vrijwel altijd beheerd water. Regionale watergangen vallen onder een waterschap of hoogheemraadschap; de grote rivieren, kanalen en het IJsselmeer onder Rijkswaterstaat.
Waarom het bouwkundig relevant is
- Peilbeheer. Het waterschap houdt een vastgesteld waterpeil aan. Dat peil bepaalt mede de grondwaterstand in de omgeving, en dus of een kelder droog blijft en of een houten paalfundering onder water blijft staan.
- Afvoer van hemelwater. Bij nieuwbouw en verharding is de hoofdregel steeds vaker: hemelwater niet op het riool, maar infiltreren of vertraagd afvoeren naar oppervlaktewater.
- Waterberging. Wie veel verharding aanlegt, moet in veel gemeenten en waterschappen compenseren met extra bergingscapaciteit.
- Bouwen langs water. Beschoeiingen, steigers, dammen, duikers en bruggen raken het watersysteem direct.
Regels waar je op moet letten
- Watervergunning of melding. Voor werkzaamheden in, op, over of langs oppervlaktewater heb je vaak een watervergunning van het waterschap nodig, of moet je minimaal een melding doen. Denk aan een steiger, een duiker onder een oprit, een beschoeiing of het dempen van een sloot.
- Beschermingszone. Langs een watergang ligt een strook waarin het waterschap beperkingen stelt aan bouwen en beplanten, gemeten vanaf de insteek van het talud. De breedte verschilt per waterschap en per watergangklasse; controleer altijd de legger en de keur van jouw waterschap.
- Dempen mag niet zomaar. Wie een sloot dempt, moet het verloren wateroppervlak elders compenseren.
- Lozen. Op oppervlaktewater lozen van iets anders dan schoon hemelwater is vergunningplichtig. Bouwwater met cementresten is sterk basisch en hoort er niet in.
Praktische tip: kijk vóór je iets ontwerpt in de legger van je waterschap. Daarin staat welke sloot welke status heeft, wie hem moet onderhouden en welke zone eromheen ligt. Dat is gratis online in te zien en voorkomt dure verrassingen.
Kwaliteit en kwantiteit
Waterbeheer draait om twee dingen tegelijk: genoeg water in droge tijden, en genoeg ruimte in natte tijden. De Kaderrichtlijn Water stelt daarnaast eisen aan de chemische en ecologische kwaliteit van oppervlaktewater. Dat is waarom natuurvriendelijke oevers, bezinkvoorzieningen en het scheiden van vuil- en hemelwater in ontwerpen steeds vaker terugkomen.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
